Accessibility links

Қазақстаннан білікті мамандар кетіп жатыр


Техникалық мамандыққа оқып жатқан студенттер. Қазақстан, 11 сәуір 2012 жыл. (Көрнекі сурет)

Техникалық мамандыққа оқып жатқан студенттер. Қазақстан, 11 сәуір 2012 жыл. (Көрнекі сурет)

Білікті кадрлардың шетелге кетуі, маман тапшылығы, кадрмен қамтамасыз етудегі дисбаланс - Қазақстандағы бүгінгі жағдай. Студенттер мен жоғары оқу орындарында сабақ беретін оқытушылардың көбейгеніне қарамастан, елде кәсіби мамандар аз. Тіпті техниканы меңгерген қарапайым жұмысшылар жетіспейді.


Совет одағы күйрегеннен кейін Қазақстан демографиялық қиын кезеңнен өтті. Әсіресе Қазақстан халқының саны 14 миллион 851 мың адам болған 2001 жыл ауыр болды. Туу мен өлім-жітімнің табиғи процесінен басқа, демографиялық проблемалардың қатарына халықтың көші-қон мәселесі, әсіресе сыртқы миграция қосылды.

Ресми деректер бойынша, 1990-1998 жылдары Қазақстаннан жыл сайын 200-400 мыңдай адам қоныс аударған. Тек 2004 жылы ғана иммигранттардың саны эмигранттардан асты. Сөйтсе де, елдің көші-қон мәселесінде түйткілді тұстар аз емес.

МЫҚТЫ МАМАНДАР ШЕТЕЛГЕ КЕТУДЕ

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Қазақстандағы миграциялық процестер саяси және этникалық факторлардың ықпалымен жүрді. Кейін әлеуметтік-экономикалық, экологиялық және басқа да факторлардың әсері байқалды. Қазақстан экономикасының өсуі елге қосымша жұмыс күшінің келуіне әсер етті. Сондықтан Қазақстанға еңбек мигранттары, әсіресе көршілес елдерден көп келді.

Шетелде тұратын қазақтарды көшіріп әкелу жөніндегі бағдарламаның арқасында елдің демографиялық мәселесімен қатар, еңбек нарығындағы кейбір қиындықтар да шешілді. Бұл бағдарлама жақында уақытша тоқтатылды.
"Сана Сезім" үкіметтік емес ұйымы халықаралық мигранттар күніне орай кеңес беру шарасын ұйымдастырды. Шымкент, 18 желтоқсан 2011 жыл.

"Сана Сезім" үкіметтік емес ұйымы халықаралық мигранттар күніне орай кеңес беру шарасын ұйымдастырды. Шымкент, 18 желтоқсан 2011 жыл.


Дегенмен қазақ миграциясының бір ерекшелігі, білікті мамандардың шетке кетуі. Статистика жөніндегі агенттіктің Азаттық радиосына берген деректеріне сәйкес, Қазақстаннан сыртқа кеткен, жасы 15-тен асқан азаматтардың білім деңгейі төмендегі талдау кестесінен көрінеді.

Мақала авторы төмендегі кестені статистика жөніндегі агенттіктің деректері негізінде құрастырды:

Жылдар Келгені Кеткені Көші-қон сальдосы
2009 2010 2011 2009 2010 2011 2009–2011
Барлығы 31 282 31 775 29 832 28 273 22 448 27 082 15 086
Жоғары білімді 4180 4327 3791 7598 6618 8380 –10298
Аяқталмаған жоғары білімді 986 1018 791 1817 1251 1236 –1509
Орта арнаулы білімді 6118 7021 6564 8668 7021 9016 –5002
Жалпы орта білімді 15 808 15 641 15 088 7432 5506 6224 27375
Толық емес орта білімді 4157 3735 3393 2688 1992 2156 4449
Басқасы 33 33 205 70 60 70 71

Ресми цифрлардан көріп отырғанымыздай, соңғы үш жылда «жоғары білімді», «аяқталмаған жоғары білімді», «орта арнаулы білімді» санаттары бойынша дисбаланс 16 мың 809 адам болған. Осы уақыт ішінде Қазақстаннан жоғарыда аталған санаттар бойынша барлығы 51 мың 605 маман кеткен. Олардың басым бөлігі негізінен ТМД елдеріне қоныс аударған. Білікті мамандардың шетке кетуі Қазақстан экономикасына зиянын тигізіп отыр.

«ИМПОРТҚА» СҮЙЕНУ

Тәуелсіздік алғанға дейінгі Қазақстан шетелдіктер үшін үрке қарап, қорқа Қырғыз-қазақ шекарасында Қазақстанға өткелі тұрған мигранттар. 23 наурыз 2012 жыл.

Қырғыз-қазақ шекарасында Қазақстанға өткелі тұрған мигранттар. 23 наурыз 2012 жыл.

танысатын жұмбақ аймақ болды. Қазір еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жыл сайын республикаға шетелден жұмыс күшін шақыру квотасын белгілейді.

Ережеге сәйкес, квота мынадай санатқа бөлінеді: «1» және «2» санат - басшы қызметкерлер, жоғары және орта кәсіби білімді мамандар, «3» – білікті жұмысшылар, «4» - ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істеуге келетін маусымдық жұмысшылар.

Ресми кестедегі цифрлар мынаны көрсетеді:

Жылдар Барлығы оның ішінде, санаты бойынша
1, 2 3 4
2010 48 092 29 679 15 213 3200
2011 44 650 28 790 11 860 4000
2012 48 135 30 019 14 652 3464

Қазақстанға білімді, кәсіби біліктілігі жоғары мамандарды алдыру ел экономикасы үшін тиімді.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Біржан Нұрымбетов Азаттық сайтында өткізген онлайн-конференциясында «Соңғы үш-төрт жылда елге жыл сайын орта есеппен 30 мыңдай шетелдік маман шақырылды. Оның 70-80 пайызы - білімді, тәжірибесі мол мамандар. Ел экономикасын дамытуға аса қажет мұндай мамандарды біздің білім беру жүйесі даярламайды» деген еді.
Техникалық маман жұмыс үстінде. (Көрнекі сурет)

Техникалық маман жұмыс үстінде. (Көрнекі сурет)


Бүгінгі күні банктердің көбінде, ірі компания немесе фирма басшылығының құрамында кеңесші, вице-президент сияқты шетелдік мамандар бар. Шетелдік мамандарға айрықша мәртебе беріледі.

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі атақты британдық кеңесшінің көмегіне жүгініп отыр. Халықаралық саясатта салмағы зор тұлға саналатын Тони Блэрді жалдауға Қазақстан қазынасынан ресми дерек бойынша жылына сегіз миллион фунт стерлинг бөлінеді.

Алайда шеттен шақырылған мамандардың еңбегінің тиімділігін бағалайтын нақты өлшемдер жоққа тән. Оларды білімімен бөлісуге, Қазақстанға тың жаңалықтар мен жаңа технологияларды енгізуге, инвестиция құюға мәжбүрлеу - тағы бір түйінді мәселе. Осындай қызметтегі жергілікті жоғары білікті мамандардың жалақысы шетелдіктердің жалақысынан төмен деген шағым жиі айтылады.

СТУДЕНТ КӨП, КӘСІБИ МАМАН АЗ

Елдің жоғары оқу орындарында (ЖОО) оқитын студенттер саны көбейген сайын, ондаған мың маманның сырттан келуі - таңғалатын жағдай. Бүгінгі таңда ЖОО мен студенттердің саны совет заманындағы жағдаймен салыстырғанда үш есе көп. Ал ел экономикасы кейбір көрсеткіштер бойынша ол деңгейге жеткен жоқ.

Азаттық сайтының экономикалық шолушысы құрастырған бұл кесте Қазақстандағы студенттер мен жоғары оқу орындарында сабақ беретін оқытушылар санының айтарлықтай көбейгенін көрсетеді.

1990 жыл 2011/2012 жыл
Жоғары оқу орындарының саны 55 146
Студенттердің
саны
287 364 629 507
Оқытушы-профессорлар саны
21 955

40 531

Олай болса, ЖОО бітірген түлектер қайда кетті? Олар Қазақстанның еңбек нарығында неге көрінбейді? Ресми дерекке сәйкес, тек 2009 және 2010 жылдары сәулет-құрылыс мамандығы бойынша – 1 мың 891 адам, медицина – 1 мың 854, педагогика – 3 мың 923, техника – 9 мың 428, экономика – 4 мың 772, заң – 1 мың 319, ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша – 1 мың 35, әртүрлі кәсіп игерген 8 мың 866 маман шетелге кеткен.
Техникалық оқу орнынының студенттері. Қазақстан, сәуір 2012 жыл. (Көрнекі сурет)

Техникалық оқу орнынының студенттері. Қазақстан, сәуір 2012 жыл. (Көрнекі сурет)


Осы арада «Білім және ғылым министрлігі мамандық түрлері бойынша еңбек нарығындағы сұранысты мүлде зерттемейді ме?» деген ой келеді. Билік Қазақстанда білім алып, тәрбиеленген, бірақ шетелге кеткісі келетін білікті мамандарды елде алып қалудың жолдарын іздестіргені жөн. Олар ел экономикасын, оның қыр-сырын, қазақ халқының менталитеті, салт-дәстүрі, мәдениетін жетік білетін мамандар.

ТЕХНИКА МАМАНДАРЫ ЖЕТІСПЕЙДІ

Ескеретін жайт - Қазақстаннан негізінен техникалық білімі бар мамандар кетіп жатыр. Елді индустриаландыру жоспары қолға алынған тұста мұның әсері қатты білінді. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жыл сайын ішкі еңбек нарығына керек мамандықтардың тізімін құрастырады.

Тізімге техникалық шикізатты химиялық өңдеу аппаратшысы, ұңғымаларды күрделі жөндеуші, теңіздегі қалқымалы ұңғыма агрегатының бұрғылаушысы, биіктікте істейтін монтаждаушы-дәнекерлеуші мен монтаждаушы-элекромонтер, гальваник, геодезист, геолог, гидротехник, гидрогеолог және басқа да көптеген мамандар енген.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Біржан Нұрымбетов. Астана, 4 мамыр 2010 жыл.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Біржан Нұрымбетов. Астана, 4 мамыр 2010 жыл.


Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі еңбек нарығында жетіспейтін мамандарды даярлау мәселесін үкімет деңгейінде неліктен шеше алмай отыр? Білім беру жүйесі мен еңбек нарығындағы сұраныс арасында тығыз байланыстың жоқтығы осы арада анық байқалады.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Біржан Нұрымбетов Азаттық сайтының оқырмандарының сауалына «Біз қазақстандық мамандарды даярлауымыз керек. «Кадрмен қамтамасыз етуде дисбаланс бар» деген ойыңызбен толық келісемін. Индустриализация жобаларына қажет еңбек ресурстарына мұқтаждықтың басым бөлігін техника саласының білімді мамандары мен жұмысшы мамандықтары құрайды» деп жауап берген еді.

Оқырман пікірлері

XS
SM
MD
LG