Түркиядан келген Dogus баспасының бас директоры Билял Каракуш көрмеге Қазақстан нарығымен танысу үшін келіпті.

"ХИМИЯЛЫҚ ҚОСПАЛАР ҚОЛДАНБАЙМЫЗ"

Түркияда ірі кітапхана, университетке арнап оқулықтар шығаратын баспа өкілінің айтуынша, АҚШ, батыс елдерінде экологиялық таза кітап шығару өндірісіне қатты көңіл бөлінеді. 

Оның айтуынша, Қытай, Түркия, Қазақстан сияқты елдерде бұл бағытқа енді-енді ғана көптің назары түсіп отыр. Ол өзінің баспасында экологиялық таза кітаптар шығаратынын айтады.

- Біз кітапты басып шығарған кезде химиялық заттар қолданбаймыз. Негізінен шөптен жасалған қоспаларды пайдаланамыз. Сол себепті адамның денсаулығына зияны жоқ. Бұл әсіресе, балалар кітаптарында жиі қолданылады. Өйткені, балалар қолдарын аузына жиі салады. Бұл да кәдімгі химиялық бояу және қына бояуы сияқты нәрсе ғой. Мұндай кітаптардың санының көбеюіне байланысты олардың бағасы да арзандап жатыр, - дейді ол.

Билял Каракуш мұнан бөлек баспадағы кейбір кітаптардың мұқабалары теріден жасалатынын айтады.

- Сиыр, қой терісінен жасалады. Терімен жасалған кітаптар тез жыртыла қоймайды. Ұзаққа шыдайды. Бір нәрсе төгіліп кеткен жағдайда сүрсе дақ қалмайды, - дейді баспагер.

Қытайдың Кунминь қаласынан келген Worldwide Printing Solutions компаниясының орыс бөлімінің жетекшісі Аркадий Корниенко бояу сапасының маңыздылығына мән береді.

Ол «Алматыкітаппен» бірлесіп, өткен жылдан бері қазақстандық оқушыларға кітаптар шығара бастағанын айтады.

- Мұнда бәрі мұқият тексеріледі. Қағаз, бояу барлығы балаларға зияны тимес үшін сертификаттан өткен. Қазақстан және Ресей нарығына ақырындап шығып жатырмыз. Бізде қытайлық өнім болғанмен сапасы "китайский" емес. Ресейде қытайлық десе, жаман деп ойлайды, - дейді Аркадий Корниенко.

Оннан астам елдің баспагерлері қатысып жатқан көрмеге бағалы элиталық кітаптар, сирек жазбалар қойылды.

Мысалы, Түркияның Стамбул қаласынан келген баспагерлердің бірі құны 5 мың долларлық Құран көрсетті.

Баспа өкілінің айтуынша, мұқабасы термотеріден жасалған қасиетті кітаптың материалдарын арнайы Еуропадан алдыртқан, кітаптағы жазуды алтындапты.

ШЫҢЖАҢДАҒЫ ҚАЗАҚ БАСПАЛАРЫ

Қытайдан келген Шыңжаң халық баспасының бас редакторының орынбасары Шәріпхан Әбдәлиұлының айтуынша, Шыңжаң аумағында қазақ тілінде кітап шығаратын 12 баспа бар. 

- Олардың көбісі төте жазуында шығады. Кириллица қарпімен басылған кітаптар бар, - дейді Шәріпхан Әбдәлиұлы.

Оның сөзінше, баспа жылына бірнеше мың қазақша кітап шығарады. Баспагер көрмеге Шыңжаңдағы қазақтар арасында кеңінен таралған дастандар жинағын да алып келіп, келушілерге таныстырып жатты.

Көрмеде балалар әдебиетіне арналған сөрелер де аз болмады.

Алматы тұрғыны Надежда Каранчук бір жылдан бері көзі нашар көретін яки мүлде көрмейтін балаларға арналған кітаптар шығарумен айналысып жүргенін айтады.

Ол жазушы, суретші, әрі тігінші. Оның қолмен жасалған кітаптарындағы өлеңдер көзі көрмейтін адамдар оқи алатындай брайль шрифтімен жазылған.

- Бұл экологиялық таза өнім десек те болады. Кітаптар жыртылмайды, тез жуылып, тіпті үтіктелуі де оңай. Көркем безендірілген мұндай кітап кез-келген бала үшін блокбастерден гөрі әлдеқайда пайдалы, - дейді Надежда Каранчук. 

"Жібек жолы бойымен" атты VII Қазақстандық халықаралық кітап және полиграфия көрмесінің негізгі ұйымдастырушысы - Қазақстандағы баспагерлер және кітап таратушылар қауымдастығы.

Көрме сәуірдің 13-іне дейін жалғасады.

Брони Уейрдің кітабы «Өлім аузындағы жандардың бес өкініші» (The Top Five Regrets Of The Dying: A Life Transformed By The Dearly Departing) деп аталады. Оны жұрт танымал блог авторы ретінде де біледі.

- Әңгімені осы кітапты жазуыңызға түрткі болған оқиларды айтып өтуден бастасақ? Сіз күтуші боп жұмыс атқардыңыз, солай ма?

- Мен кәсіби күтуші-медбике емеспін. Интернетте мені медбике деп те, дәрігер деп те әртүрлі атап жіберіпті. Бірақ олай емес. Мен жәй ғана арнайы дайындықтан өтпеген күтуші болдым. Пәтер ақысы мен несие төлемеу үшін бір әйелдің үйінде тұрып күтуші болып жұмыс істедім. Соның арқасында ән жазатын және басқа да шығармашылық жұмыстармен айналысатын уақыт таптым. Әлгі әйел адам жазылмайтын кеселге шалдыққандықтан мен оны өмірден озғанша күтіп-бақтым.

Мені сол әйелге серік етіп жұмысқа алған агенттік маған «жақсы жұмыс жасадыңыз, ары қарай жалғастырасыз ба?» деп сұрады. «Иә» деп келістім. Бұл жаныма жақын, әрі адамның өмірін өзгертетін жұмыс сияқты көрінді. Ақырында мен осы салада сегіз жыл еңбек еттім.

- Енді негізгі мәселеге қарай ойыссақ. Адамдар қайтыс болардың алдында еске алатын ең үлкен бес өкініші не екен?

- Мен ұшырасқан ғаріптердің көпшілігіне мынадай хал тән еді. Олар өзге адамдар менен қалаған өмірді емес, мейлі ол отбасы, туыстары, достары не қоғам болсын, өздері ақиқат деп таныған өмірді сүргенде ғой деп өкінеді. Одан бөлек лайықты еңбек етпедік деп өкінеді. Осының бәрі орта тұсты ұстанбағаннан туған проблема. Олар жанталасып жұмыс істейді де, зейнетке шыққан соң қалауымша өмір сүрем деп үміттеніп жүре береді. Алайда көп адам олай жасай алмайды.

Үшіншісі – олар басқа адамдармен қарым-қатынаста сезімдерін батылырақ білдірмегеніне өкінеді. Бұл әртүрлі жағдайға байланысты болуы мүмкін. Кей кездері олар отбасындағы бала-шағасын жақсы көретінін ашық айтуға жол таппадық дейді.

Бірақ кейбір адамдардың өкініші басқаша. Олар өздерін қорғау үшін пікірін ашық айпағандарына өкінеді. Өздеріне деген құрметін сақтап қалу үшін ойларын ашық жеткізуіміз керек еді деп таусылады. Енді біреулері достарымен қарым-қатынасын үзіп алғандарына өкініп, өлім алдында жандарын жеңілдететін достық қолдауды сағынады. Өкініштің осындай түрі өте көп кездеседі. Енді бір адамдар таңдау еркінің бақыт екенін ертерек түсінгенде ғой деп өкінеді. Ондайлар көбіне таңдау еркін пайдалана алмаған жандар.

- Батылдықтың жетіспеуі осы айтылған өкініштердің өзегі сияқты көрінеді. Өмірде батылдығымыздан айырып, қорқақ қылатын не нәрсе бұл сонда?

- Меніңше мұның көбі көпшіліктен дараланып көрінгісі келмейтін және елден сәл басқаша қимылдасам, жұрттың талқысына түсіп қаламын деп қорқатын адамдардың пікірі.

Осындай халдің кейбірі өлімге тура қарамағаннан болады. Егер өзекті жанға бір өлім бар екенін біліп жүретін болсаңыз, сіз үшін өмірдегі ең маңызды мәселелер өзгеріп шыға келеді. Әрі бойыңызға батылдық бітеді. Себебі өмірдің қамшының сабындай өте қысқа екенін түсіне қоясыз. Меніңше уақыттың шектеулі екенін мойындамай айналамдағы барлық нәрсені көріп-білуге мәңгілік уақытым бар дейтін пенделер ғана үрейден жеңіледі.

- Бұл мәселеге басқа қырынан үңіліп, бізге өлер алдында өкінбейтін адамдар жайлы айта аласыз ба? Олардың өздері сүрген өмірді қанағат тұтуына, не болмаса разы болып өтуіне не себеп?

- Осы сұрақты қойғаныңызға дән ризамын. Барлық адамда өкініш бірдей болмайды екен. Мен үшін өмірде өкініші жоқ адамдарды кездестіру керемет оқиға болды. Өкініш жайлы жазуымның себебі олар менің жеке басыма қатты әсер етті. Бірақ өкініші жоқ адамдар көбіне өздері сүрген өмірді бар қалпында қабылдаған жандар еді. Олардың арасында өмірімді басқаша сүрер едім дегендер де болды. Бірақ соның өзінде олар осы сүрген өмірін әлі де өкінішсіз қабылдады. Менің байқағаным өміріне риза адамдар өздерінің отбасы туыстарымен достық, сыйластық қатынаста болғандар. Соған қарағанда көп адамның өміріне көңілі толмауының түпкі себебі – жақын туыстарымен сыйластық қатынаста өмір сүре алмауында сияқты.

Өміріне риза жандар аздап болсын өмірдің жақсы жақтарын көре алатын, әрі барлық нәрсені көңілдеріне ала бермейтін кісілер.

- Өлім аузында жатқан адамдарға күтуші болған тәжірибеңіз жеке өміріңізге қалай әсер етті? Практикалық тұрғыда сізді қандай да бір өзгеріске ұшыратты ма?

- Мені қатты өзгертті. Кітап тек қана өліп бара жатқан адамдар жайында емес, негізінен менің өз өмірім мен оның қалай өзгергені жайлы. Әңгіменің басым бөлігі олардың маған қалай әсер еткені туралы. Мен бұрындары онша көп ашыла бермейтін адам едім. Көңілдегі жараларды ешкімге көрсетпей жалап жазуға үйренген болатынмын.

Осы оқиғалар мені ширатып, ойын бұрынғыдан әлдеқайда ашық айта алатын адамға айналдырды. Бұл оқиғалар маған барлық істе батылдық бітірді. Себебі мен ажалмен жиі ұшырастым. Өмірдің шолақтығын түсіну өмірдегі басты мақсаттарымды түбегейлі өзгертті. Қазір маңызды бір шешім қабылдайтын болсам, әуелі өзімнен: «Жақсы, Брони. Қазір осы нәрсені жасамасаң, кейін өкінбейсің бе?» деп сұраймын. Егер «Иә, өкінем!» деген жауап алсам, оны жүзеге асырудың жолын қалайда табуға тиіспін. Себебі кейбір нәрселер өмірде қандай қиын болғанымен, өлер алдында төсекке таңылып енді әбден кеш екенін түсініп жатып, өкініштен аһ ұрудан ауыр емес екенін жақсы білем. Өйткені адамдардың қалай қатты өкінгенін көрдім.

Олай болса қазір менің теңселіп жүретін жайым да жоқ. Кірпік қаққанша өте шығатын өмірдің әрбір сәтін бағалауға тырысам. Қазір бұрынғымнан және мынадай болуым мүмкін еді ау деген өміріммен салыстырғанда әлдеқайда бақытты нақ өзімнің өмірімді сүріп жатырмын.

Сұхбатты қазақшалаған – Сағынай Кәрім.

«Айқараңғысы» – Тұрысбек Сәукетаевтың 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы жайлы романы.

Жазушының бұған дейін «Сүткенже», «Айлы түн еді», «Қайыңдар, аппақ қайыңдар», «Көлеңкелер патшалығы» сынды прозалық кітаптары, «Желқайық» романы жарық көрді. Тұрысбек Сәукетаев Ги де Мопасанның новеллаларын, Голда Мейердің «Менің өмірім» атты ғұмырнамалық повесін, екі жүзге тарта сценарийлерді тәржімалаған. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты.

Романды мына жерден жүктеп алуға болады.

Қазақ әдебиетінің классигі, көрнекті жазушы, әдебиет зерттеушісі Мұхтар Мағауиннің рұқсатымен шебер суреткер жазған жаңа туындылардың бірі  "Жармақ" романын Азаттықтың "Кітап сөресіне" қойып отырмыз. Көзайым болыңыз, қадірлі кітапсүйер қауым!

"Жармақ" романын оқу үшін мына жерді басыңыз.

Қазақтың көрнекті қайраткері, Алаш қозғалысының жетекшісі Әлихан Бөкейханның өмір жолы мен қызметінің жаңа бір қырын ашатын зерттеуші-ғалым, журналист Сұлтан Хан Аққұлұлының жаңа мақаласын назарларыңызға ұсынамыз.

Мақаланы оқу үшін мына тұсты басыңыз.

Азаттықтың "Кітап сөресіне" түсіп отырған тағы бір құнды жазба - қазақтың көрнекті қоғам қайраткерлері, һәм ғалымдары Ахмет Байтұрсынұлы мен Әлихан Бөкейхан 1923 жылы өңдеп, құрастырып шыққан эпостық жыр "Ер Сайын". Бұл нұсқа Г.Потанин мен В.Радловтың қолжазбалары негізінде даярланған. Жырдың екінші бөлігін Радлов нұсқасы бойынша толықтырып, "Қыр баласы" деген атпен түсініктеме жазған - Әлихан Бөкейхан.

Жырды оқу үшін мына жерді басыңыз.

"Кітап сөресі" атты жаңа айдарымызды қазақтың көрнекті қайраткері, Алаш қозғалысының жетекшісі Әлихан Бөкейханның қазақ тарихына қатысты "Қазақ" газетінде жарияланған мақалаларынан бастауды жөн көрдік.

Оқу үшін осы жерді басыңыз.