Лондонда бүгін Астана уақытымен түнгі сағат екіде ХХХ жазғы олимпиаданың салтанатты ашылу рәсімі өтеді. Көпшілік үміт артып отырған қазақстандық ауыр атлеттер Арли Чонтей мен Фархад Харки «денсаулығына байланысты» жарысқа қатыспайтын болды.

Бүкіл әлем көз тігіп отырған Лондондағы жазғы олимпиадаға Бейжің олимпиадасынан да көп спортшы (12 жарым мың спортшы) жиналған. Олардың барлығы да олимпиада қалашығына орналасты. Баяғыда бәйге алдында қазақтардың жүйріктерін көптің көзінен алшақ ұстайтыны секілді кейбір мықты спортшылар ғана қалашыққа орналаспай, қаладағы көзге түсе бермейтін қонақ үйлерге жайғасқан.

ЕКІ АУЫР АТЛЕТТІҢ ЖОЛЫ КЕСІЛДІ

Олимпиада басталмай жатып, кенеттен үміт артып отырған қазақстандық екі спортшының жарыс алаңына шықпайтыны белгілі болды. Бұлар: Қытайда туып-өсіп, Қырғызстанда тәрбиленген, ұлты дүнген екі ауыр атлет: 56 кг салмақ дәрежесіндегі Чонте Арди мен 62 кг салмақтағы Харки Фархат. Өз салмақтарында Қазақстанның чемпионы болған, рекордтық көрсеткіштер көрсетіп жүрген бұл екі спортшыға «алтын болмаса да, күміс, қола алады» деп Қазақстан жағы зор үміт артып келген еді.

Шілденің 26-сы журналистермен өткен баспасөз мәслихатында жоғарғы спорт және спорт ізбасарлары департаментінің директоры Тастанбек Есентаев бұл мәселеге қатысты:

«Екі спортшымыз осы жаққа келгеннен кейін кішкене науқастанып, соған байланысты олар жарыс жолына шықпайтын болды. Олардың орнына жаңадан алғызған басқа екі спортшы шығады» деді (Бүгін ол спортшылардың Кирилл Павлов пен Александр Зайчиков екені хабарланды – ред.).

Тәжірибелі спорт журналисі ретінде айтарым, спортшылардың «кенеттен ауырып қалғаны» күмән туғызады. Менің пайымдауымша, бұл спортшыларға жарысқа қатысуға туып-өскен Қытай мемлекеті рұқсат бермей қойған секілді. Шын мәнінде жүлдеге таласатын мықты болғаннан кейін Қытай ең соңғы сәтте бұл екі спортшының олимпиадада шығуына рұқсат бермеген. Бұл – жеке ойым.

ОЛИМПИАДАШЫЛАРЫМЫЗДЫҢ АЛҒАШҚЫ БӘСЕКЕСІ

Олимпиаданың ресми ашылуы әлі болмағанмен футбол, садақ тарту секілді ұзаққа созылатын ойын түрлерінен сайыстар басталып та кетті.

Қазақстан спортшылары Лондон олимпиадасындағы алғашқы жарыстарын шілденің 27-і күні таң атпай бастады. Садақшыларымыз Денис Ганкин мен Анастасия Баннова жарыс алаңына шықты. Сарапшылардың айтуынша, бұлар жүлде әкеледі деген спортшылар қатарынан емес. Іріктеу кезеңінде Ганкин 17-ші, ал Баннова 54-ші орында қалды.

«ҚАЗАҚ АУЫЛЫ»

Шілденің 26-сында олимпиадалық қалашықтың тура түбінде, стадионның жанында «Қазақ ауылы» және қазақ журналистеріне арналған баспасөз орталығы ашылды. Сол күні Лондонға президент Нұрсұлтан Назарбаевтың да келгені белгілі болған еді.

Лондонның аса бір көрікті, межелі жерінде орналасқан орталықтың ресми ашылуына осында оқып жатқан қазақ студенттер, осы жердегі елшілік өкілдері, жанкүйерлер, қазақ спортына қатысты ресми адамдар қатысты. Олардың арасында Ұлыбританиядағы Шыңғыс Айтматов академиясының ректоры Рахима Абдуллаева, Ұлыбританиядағы қазақ қауымдастығының төрағасы Исмаил Кесиджи де болды.

- Ұлыбританияда жүргенде бір қазақты қайдан көреміз деуші едік. Жүздеген қазақ келіп қалыпсыздар. Құшағымызды қалай ашсақ та сиясыздар, - деп Исмаил көзіне жас ала сөйледі.

Бұл шараға жанкүйерлер қатарында самбодан әлем чемпионы Айтжан Шаңғараев, дзюдошы, бір отбасынан үш бірдей атақты балуан шыққан Талғат Байшолақов (өкінішке қарай Қанат Байшолақов марқұм болып кеткен) та келген.

ЛОНДОН-2012 ЖҰЛДЫЗДАРЫ

Әлемдік баспасөз биылғы олимпиаданың ең қызықты кереметтері -  ямайкалық жеңіл атлет Усеин Болт пен америкалық жүзгіш Майкл Фелпстің қандай медальдар алатынын қызу талқылап жатыр. Кеше ғана Бейжің олимпиадасында үш алтын алған Усеин Болт әлем рекордын 100 метрге жүгіруде 9:69 секундқа дейін жеткізген болатын.

Ал осы Лондон олимпиадасында Болтты зерттеп жүрген мамандардың айтуына қарағанда бұл атлет жүз метрге жүгіруден әлем рекордын 9:4 немесе 9:2-ге дейін өзгертуі мүмкін. Яғни, бұл баяғы ертегіде айтылатын құс қанаты жетпейтін желаяқтың өзі жете бермейтін жылдамдық деп айтуға болады. Мұндай көрсеткішке қол жеткізген жеңіл атлет бір секундта 10 метрден аса қашықтықты басып өтуі мүмкін.

Дүбірлі Лондон олимпиадасының жарыстары мен қызықты оқиғаларын алдағы күндері ары қарай әңгімелеп отырмақпыз.

Редакциядан: Несіп Жүнісбайұлы - Қазақстан спорт журналистері қауымдастығының президенті, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Спорт" газетінің бас редакторы, қазақтың тәжірибелі спорт журналисі.

Қазақта Мұхтар аз емес. Солардың дені талантты, қайсар, қатарынан көш ілгері туғандар...

Мұхтар Әуезов – қазақтың әдебиетін әлемге танытқан тұлға. Біртуар, толағай талант, дарабоз. Атақ-даңқы жер жарғанымен, өмір-бақи саяси жүйенің қас-қабағына қараған, арнайы бөлімдердің қырағы назарынан тыс қалмаған, адами тағдыры аса аянышты пенде.

Советтің кезінде тағдырың қосқан орыстың қызын «сүймедім» деп айту – өзіңе өлім үкімін шығарумен бірдей. Бәлки, кім біледі, дара Мұқаң бәйбішесіне сүйіп қосылды-ақ дейік. Бірақ «Абай жолындағы» қазақтың періштедей қыздарының сұлулығы мен қылығын – қазақтың табиғатын терең түсініп, ұлтын жан-жүрегімен сүймейтін адам бұлайша ғажап етіп жаза алмайды.

Мұхтар Шаханов – өлеңі де, өмірі де бұрқасындатып, борап соққан дауыл. Абырой-беделден де ада емес. Қызмет көргенімен қадірін жоғалтпады, лауазым дәмін татқанымен «ләппәй, тақсыр» бола алмады.

Қазақтың Желтоқсандағы жаужүрек жастарын Кремльдің мінберінен қорғап, шырылдап, жүрегіне ота жасатты. Қазақтың аяқасты болған ана тіліне Ақордада араша түсіп, бұйырған пәтерінен айырылды, күн сайын «күстаналанды».

Мұхтар Мағауин – күллі ғұмырын қазақтың тарихы мен тіліне, әдебиеті мен сөзіне арнады. Кеңестен көрмеген құқайы қалмады, бірақ еркін қазақтың да маңдайына сыймады. Жалғыз сырласы – «Жұлдыз» журналын шенеуніктер көкпарша тартқылап, тартып алды. «Алашым» деген арысың көкірегі қарс айырылып, жат ел, бөгде жұртқа – Еуропа топырағындағы Прага қаласына кетіп қалды.

Мұхтар Жәкішев – матема­тикалық есептерді пісте шаққандай лезде шешіп тастайтын алғыр жігіт. Қаланың асфальтында өссе де, өресі кең, ұлтшылдығы басым, білім-білігі терең азамат. Сорына қарай, Рахат Әлиевтей әкелерінің көмегімен ғана күн көрген әлжуазбен сыныптас болыпты.

Қазір қиянат шегіп, қапасқа қамалған көпбалалы әке. Қазақтың атомын қызғыштай қорғап, өнеркәсібін әлемде бірінші орынға шығарғаны үшін «күнәға» батты. Орыстың орманынан шыққан опасыздықтың құрбанына айналған сияқты. Тағыңды да, таңыңды да талғамайтын тарпаң тарих бұл Мұқаңның ерте ме-кеш пе кінәсіздігін дәлелдеп, еңбегін ескереді.

Мұхтар Әблязов – қазақтың 90-жылдары кәсіпкерлікпен айналысып, айналасын жайпаған ұятсыз шенеуніктерімен ебін тауып, екі асаған пысықай бизнесмен. Қыза-қыза келгенде, министр лауазымына дейін қарпыды. Жалғыз жұтып жей бермей, моншаға түсіп, саунада сайрандаған әріптестері – бизнесмен жігіттердің біразын құлағынан сүйреп, мемлекет басшысына апарып, бір-бір жуан портфельдер бергізді.

Әйткенмен саясат дегеніміз бизнестегідей тұтынушыны алдап, алпыс есе пайда табу емес. Саясат – беті таза, түбі қоқыс тұңғиық! Мұхтардың менмендігі басым мәскеулік білімін – «шығыстың нәзік сыпайылығы» атынан аударып, айдалаға тастап кетті.

Мұхтар Ғабдолла – бұл менің өрімдей жас ортаншы ұлым. Оралдың сауатсыз бір дәрігері басқа диагноз қойып, теріс укол салып, мүгедек қылып қойды.

Тағы да қазақтың ежелгі көнбіс­тігіне салып: «Тағдырдың ісі шы­ғар?!» деп, жылы жауып, жыл сайын жазда Қытайға емделуге келеміз.

Менің Мұхтар балапаным, Әуезов пен Мағауин аталарындай әдемі сөйлей алмайды; Шаханов атасындай айқайлап өлең оқи алмайды; Әблязов көкесіндей “ауадан ақша жасай” алмайды; Жәкішев көкесіндей шытырман есептерді шеше алмайды.

Менің балапанымның сөйлегісі-ақ келеді, сайрағысы-ақ келеді, қатар құрбыларымен көше кезіп, "қаңғығысы-ақ" келеді.

Менің Жаратқан Иемізден жалғыз сұрар тілегім: менің Мұхтарыма аттас аталары мен көкелерінің тағдырларын емес, таланты мен талабын, жігері мен қайратын бұйыртсын!!!