Чехия астанасының ең басты - Вацлав алаңы ашық аспан астындағы мұражайға айналды. Жылдың қай мезгілінде де қарасы бір үзілмейтін туристермен бірге балаларын жетектеген жергілікті ата-аналар осыдан 40 жыл бұрын бізге мынандай қиянат жасалған еді деп, деректі суреттер көрмесі алдында ол тарихтан бейхабар ұрпақтарына әңгімелеп, өткен күннің сабақтарын құлақтарына күнде құйып жатты. Орталық мұражай алдына кәдімгі совет танкін де әкеп қойды...

Ресми деректер бойынша, 24 күнге созылған 40 жыл бұрынғы қиянатта қаза тапқан чех азаматтарының саны бір жүз адамнан асатын көрінеді. Олардың арасында Вацлав алаңында басқыншылыққа қарсы наразылықпен өзін-өзі өртеген екі жас жігіттің есімдері де әрдайым құрметпен аталады.

1968 жылғы басқыншылықты совет танктері, орыстар жасады деп білетін Чехияда орыс болу да оңай емес. Чехтар орысша сөйлегенді ұнатпайды, өздері білсе де сөйлемейді, ал ана тілдеріне деген құрметтері тіпті ерекше. Десек те бұл елге ағылып келіп жатқан орыс ұлтының өкілдері оған бола іркіліп қалып жатқан жоқ.

1968 жыл және Прагадағы басқыншылық туралы айтқанда, Қазақстандағы 1986 жылғы желтоқсан көтерілісі де еріксіз ойға оралады. Ойға оралады да, Тәуелсіздіктің алғашқы қарлығаштарының желтоқсаннның аязынан гөрі қабағынан қаһар төнген советтік жүйе мен оның қолшоқпарларының құрбаны болғанын, өндір жастардың жазықсыз жаншылғанын, намыстың аяққа тапталғанын да ұмыта бастадық па деген сауалдар мазалайды.

Бүгінгі тәуелсіз елдің өсіп келе жатқан ұрпағына Желтоқсан тағлымы туралы құлағыңа құйып ал деп ешкім де әңгіме айтпайды.
Желтоқсан оқиғасының 20 жылдығы да Қазақстанда мемлекеттік деңгейде аталып өтілмеді, әлі күнге дейін репрессияға ұшыраған желтоқсаншылардың толық ақталмағандары да бар...

Желтоқсан құрбандарының нақты санын да ешкім де дөп басып, дәлдеп айтқан емес. Желтоқсан көтерілісі турасындағы ресми деректер мен желтоқсан тақырыбын зерттеп, жазып жүрген қалмагерлер келтіретін ақпараттардың айырмашылығы жер мен көктей. 

Желтоқсанда қыршынынан қиылған қазақ жастары, сотталып, түрмеде қаза тапқан Қайрат Рысқұлбековтей ер ұлдардың есімдері бүгінгі жастар санасында көмескіленіп бара жатқан жоқ па екен?!

Жазықсыз түрмеге қамалған, әділетсіз жүйе өмірін өксіткен, ендігі күнде жастары 40-тан асып, 50-ге жақындаған, көпшілігі тіпті осы күнге дейін үйсіз-күйсіз, тұрмыс тауқыметін тартып жүрген, бірақ дер кезінде темір құрсаулы тоталитарлық жүйеге қарсы алғашқы болып азаматтық дауысын батыл шығарған желтоқсаншыларға егеменді елі қаншалықты тіреу, сүйеу болып отыр?!

1986 жылғы желтоқсан көтерілісінен 5 жылдан кейін кейбіреулер үшін аспаннан өздігінен түсе салғандай болып көрінетін Тәуелсіздіктің іргетасын, алғы шарттарын қалаған сол Желтоқсан боздақтары болатын. Жыл сайын желтоқсан айының қарсаңында халық басына қара бұлт үйірілген сол бір қиын-қыстау күндерді кезекті рет жай ғана еске алумен, бірлі-жарым газеттер мен телерадио арналарда айтылатын кезекші әңгімелерді місе тұтумен шектелеміз.

Мектептерде жүйелі түрде Желтоқсан сабақтары жүргізіліп, Қазақстанның болашақ азаматтарына бүлдіршін күнінен тарихты зерделеу мен Тәуелсіздіктің тұғырын түсіндіріп, санасына сіңірер шаралар жүйелі түрде ұйымдастырылса...

Прагадағы 40 жыл бұрынғы басқыншылықты чех жұртының ұлықтап, ұлағаттап, ұрпағының зердесіне сіңіріп жатқанынан да ол оқиға жайында үлкен де, кіші де хабардар.

Желтоқсан да жақындап қалды, 1986 жылы туған қыз-жігіттер амандық болса, биыл 22 ге келеді, олар 86-ның ызғарлы Желтоқсанында не болғанын біле ме екен?

Жарияланған мезгіл 24 қыркүйек 13:29   3 пікірлер

Тамыздың соңғы аптасында Қазан қаласында өткен “Ислам әлемінің қалыпты дамуындағы ғылым мен технологияның үлесі” деген тақырыптағы ғылыми жиынға Нобель сыйлығы иегерлерінен бастап талай әйгілі ғалымдар қатысқан болатын.

Ал менің ойыма осы сәтте  “Алгебраның атасы” атанған ғұлама оралған еді. Әбу Абдулла Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми Хиуада дүниеге келіп, Бағдатта шын жайына атанды. Бүкіл саналы ғұмырын ғылымның әртүрлі салаларын дамытуға арнаған ол әлемдік деңгейдегі ғұлама ғалымға айналған болатын.

Дей тұрғанмен ғалымның есімін күллі әлемге жария еткен оның “Әл-Китаб әл-мұхтасар фи хисаб әл-джәбир әл-мүкабәла” деген еңбегі еді. Әл-джәбир теңдеуді негізгі қалпына келтіру амалы боп табылады екен. Сондықтан осынау теңдеудің табиғи қалпына келтіру тәсілі әлемдік ғылымның ілгері өркендеуіне ерекше ықпал еткен болатын.

Еуропалықтар болса 14- ғасырдан бастап, дыбыстық үндестікке сәйкестендіріп, ол амалды “алгебр” деп атап кеткені белгілі. Әуелі араб, содан кейін еуропалық ғалымдар өз ізденістерінде әл-Хорезмидің еңбектерін басшылыққа алып, оны өздеріне ұстаз тұтты. Осылайша, ұлы ғұлама “Алгебраның атасы” атанған еді.

Ғалым сондай-ақ- арифметиканың дамуына да өлшеусіз үлес қосқан біртуар дарын. Он екінші ғасырдан бастап әлем ғалымдары әл-Хорезмидің бұл саладағы табыстарын да өз ізденістерінде темірқазық етіп ұстанып, ауторлық еңбектерінде “Алгоритми айтады...” деп басталатын сілтемелерді көп қолданатын еді. Сөйтіп “әл-Хорезми айтады...” деген дәйектемелік сөз өзгере келіп, “Алгоритми айтады”-ға айналып, кейін келе Альгоритмус термині пайда болған-ды.

Әл-Хорезми тек дарынды математик қана емес, ұлы астроном да болған. Оның жазған “Астрономиялық таблицалар” еңбегінің өкінішке қарай түпнұсқасы сақталмады. Дегенмен бүгінгі күнге жеткен өңделген нұсқасының өзі ғылымға баға жетпес үлес боп қосылды.

Сондай-ақ “Жер бедері жайындағы кітап” атты еңбегінде әл-Хорезми қасиетті Құрандағы осы тақырыпта келген аяттарды басшылыққа алған болатын.

Орта Азияда дүниеге келген ұлы перзент сонымен бірге этнография, тарих, медицина салаларына да қайталанбас үлесін қосып кетті.

Қазандағы басқосуда әл-Хорезми бабаның еңбектерінің ғылыми сараптамаларда айрықша аталғаны заңды да.

Жарияланған мезгіл 28 тамыз 13:35   0 пікірлер

Атап айтқанда, Азаттық радиосының ағылшын тіліндегі веб парақшасы хабарына қарағанда, Баку қаласының атқарушы билік жүйелеріндегі басшыларды сынға ала келіп, астананың кез-келген түкпіріне оның, яғни президенттің бейнесі салынған жарнамаларды ілуді тоқтатуларын талап еткен екен. Мұндай нұсқауды қала әкіміне бірнеше рет бергенін, алайда одан нәтиже шықпағанын тілге тиек еткен көрінеді.

Қазанда болатын президенттік сайлауға өзімен қатар түсетін үміткерлер үшін бұл әрекеттер қолайсыздық туғызады деген де пікірін білдірген. Расында ел қалалары мен ауылдары әкелі-балалы Алиевтердің портрет-суреттеріне толып-ақ тұр екен. Илхамның жеке түскен суреттерін алып тастау қиын шаруа емес-ау. Алайда, әкесі Гейдар Алиевпен бірге түскен портреттердегі бала Алиевтің суреттерімен не істерге білмей, билік басындағылар есі шыға дал болған көрінеді. 
Қалай болғанда да, ауторитарлық билікті мығым жүргізіп отырған Илхамның аяқ астынан демократтық тұрғыдағы нұсқау беруі талайларды қайран қалдырып отыр.

Әлде бұл Совет республикалары кеңістігіндегі басқа да толып жатқан аутократ басшылар сияқты президент Алиевтің тек сайлауалды науқанында қарапайым көрінуге тырысуы ма екен?!

Басқарып отырған халқымен қарапайым да шынайы қарым-қатынас орнату биліктегілерге Жаратушы тарапынан бұйырылған міндет еді. Адамзат тарихында осынау қасиетті бұйрықты қолдарынан келгенше атқаруға тырысқан басшылар болған. Солардың бірі жайлы әңгіме қозғасақ...

Омар Хаттабұлы- ел басқару ісінде әділдікті, қарапайым халыққа қайырымды болуды берік ұстанған, айрықша тұлға . Бұл орайда ол өзіне Мұхаммед пайғамбар салла Аллаху алейхи уассалам мен алғашқы халиф Әбу Бәкірді ұдайы үлгі тұтқан екен. 

Хыжраның 14-ші жылының Мұхаррам айында, Қадисия майданында мұсылмандар жеңіске жетті. Ал, Мәдинада Мұсылман мемлекетінің сол кездегі басшысы халиф Омар күн сайын Қадисия майданы тарапынан жаңа хабар күтіп, жаны жай таппауда еді. Омар Хаттабұлы (Алла оған разы болсын) күнде таңертең Мәдинаның сыртына едәуір ұзап шығып, хабаршының жолын тосып жүретін. Бүгін де сөйткен еді. Кенет көкжиектен түйе мінген жолаушы көрінді. Ол жақындар-жақындамастан халиф Омар:
-Қайдан келесің?-деп сауал тастады:
-Қадисиядан,-деді жолшыбай жауап берген жолаушы, түйесінің екпінін баяулатпастан.

Себебі ол Мұсылмандардың халифына маңызды хабарды тезірек жеткізу үшін Мәдинаға асығулы болатын. Асықпай қайтсін енді!?... “Бұл- Мұсылман әлемі көптен күткен жеңіс қой. Осындай қуанышты хабарды тезірек жеткізуге бұл асықпағанда, басқа кім асықсын! Ал жердегі жаяу болса, мұның уақытын алып, сауалын қойып, қапталдасып болар емес. Қызық адам екен өзі” дегендей ойға қалды хабаршы:
-Қандай хабармен келе жатсың?-деп тікелей сұрағына көшті жердегі адам:
-Алла-Тағалам Мұсылмандарға жеңіс сыйлады!-деді түйесін желдірткен күйі хабаршы. Ал, жердегі жаяу болса, жеңістің егжей-тегжейі жөнінде тәтпіштей сұрап, түйенің соңынан ентіге ілесіп, болар емес.

Осындай күйлерінде екеуі қалаға да келіп кірді. Мәдина тұрғындары жердегі жаяумен: “О, құрметті халиф!”-деп амандаса бастаған сәттерінде ғана әлгі хабаршының таң қалысында шек болмады. Бағанадан бері түйемен жарысып, жол бойы далбақтай жүгіріп отырған адамның бүкіл Мұсылман халифатының халифы, әсіресе қуанышты хабарды жеткізу үшін өзі арнайы іздеп келе жатқан Омар Хаттабұлы екендігін білісімен:
-О мұсылмандардың басшысы! Өзіңіздің кім екеніңізді маған бірден неге айтпадыңыз?-деді хабаршы өзін кінәлы сезінгендей басыңқы үнмен.
-Оқасы жоқ. Шайқастың егжей-тегжейі жайлы әңгімеңді одан әрі сабақтай бер. Жеңіс хабарына қанығу үшін жүгіргенімнен дәрежем төмендеп қалмас,-деген екен халиф сабырлы қалпында. Сөйтіп Мұсылман әскерінің ерен ерлігі жөніндегі халиф пен хабаршының арасындағы әңгіме әлгі жерде одан әрі жырдай боп жалғасын тауып жатты. Халиф Омардың мұндай қарапайымдылық пен кеңдікке толы мінезіне орай мысалдарды айтып түгесу оңай шаруа емес-ау, сірә. Ол қарапайымдылығымен қасиеті асқан осындай басшы еді.

Жарияланған мезгіл 15 тамыз 13:53   1 пікір

Мұндай сәтте бүкіл дүние бидайдың бір қауызына сиып кеткендей көрінер еді-ау. “Өз етігің тар болса, дүниенің кеңдігінен не пайда?”

Жә, сонымен төтесінен айтар болсақ, биыл Орта Азия, оның ішінде Қазақстан жері ерекше шөліркеуде. Сырдария өзенінде су аз. Мамандардың айтуынша, оның басты себебі осы өзенге су бөлетін Қырғыздың Тоқтағұл қоймасында су деңгейі жылдағыдан 15 пайызға төмендеп кеткен екен. Бұл үдеріс жалғаса берсе, алдағы қаңтарда ол бекет жұмысын тоқтатпақ. Әлбетте, бұдан былай суды өте аз мөлшерде ғана бөлуге шешім қабылдаған қырғыз ағайындарды әбден түсінуге болады. Арада бұл өзенге ортақ Өзбекстан бар.

Айта кететін жайт- Қырғыз жерінен басталатын өзен жалғыз Сырдария емес. Олардың қатарында Шу өзені де бар. Сол Шудың бойын жайлап отырған қалың елден жеткен хабарларға қарағанда, биыл жұртшылық азық-түлік тапшылығынан қаймығып, егінді мейлінше салған екен. Әрбір тастаған дәні құлақтанып көрінісімен диқан қауым ұзақ көктем егін даласын айналдырып, баптап-ақ баққан еді. Алайда, судың тапшылығынан егіндері күйіп кетіп, егіншілердің салы суға түсіп-ақ тұр екен.

Бір кездері сол Шу өзенінің суы тасып, айналасындағыларды әбігерге салушы еді. Сөйткен дария келе-келе жылап аққан жылғаға айналмаса не қылсын... Совет жылдарында шаруаға қырсыздықтан талай жауһарларымызды жоғалтып алдық емес пе?! Ортақ меншікке кімнің жаны аши қойсын сірә!

Сол Мойынқұмның құмды алқабын тілгілей ауыр экскаваторлар талай-талай тоғандарды қазып тастаушы еді. Онымен су жүгірткен болады. Бір жерінде жағаға жайылып, келесі тұсында су жарықтық өрге қарай екпіндей алмай, тауы шағылып, арнасына кері қайтып жататын.

Талай су құмды далаға осылайша бекерден-бекер сіңіп кететін-ді. Сондайда ақсақалдар қынжылып, шаруа басындағы атқамінерлерге кеңестерін айтуға тырысушы еді. Алайда жоғарыдан түскен бұйрық-жоспарды қайтсе де уақытында орындауды ғана күйттеген басшылардың ондай ақыл-кеңестерге мойын бұруға шамасы да келмейтін.

Сонымен кең даланы айқыш-ұйқыш тілгілей, сызғышпен сызып қойғандай түзу тартылған әлгі тоған-каналдардың табанын көп өтпей-ақ құм қайта көміп, адыра күйде қала беретін. Текке кеткен адам күші мен қайран қаржы, айдалаға жайылып, құмға сіңіп жоғалған жарықтық судың залалын бүгін тартып жатпағанымызға кім кепіл?

Осындай шаруаға қырсыздықтан туындаған апалаң-топалаң тірлікке қынжылған қариялар естелік айтатын еді. Күшаман тоғаншы жайында... 
Өткен ғасырдың басында, шамамен колхоздастыру науқанына жетер-жетпес уақыт шамасында Күшаман ата осынау құмды далада небір ғажап тірліктер атқарған екен.

Алла-Тағалам айрықша қасиет берген ол кісі жер жағдайын жақсы танитын “тамыршы” болған деседі. Нақтылай айтқанда сонау шалғайдағы Шудың суын кетпенімен жетелей әкеп, құмды өңірдің небір түкпірлерін егінді алқапқа айналдырған атақты тоғаншы болған екен.

Ен даламен жеке сырласқандай күйде ол кісі жаяу ұзақ шарлайтын көрінеді. Содан кейін ауылдастарын қасына ертіп, кетпендерін асынып, тоған қазуға шығысады екен.
-Тоғанды мына тұспен жүргізіңдер. Ана бір жерден су жайылып кетуі мүмкін, мына бір тұста жерге сіңіп, жоқ болар. Бұл аралықты айналып өтіп, бері қарай түселік...,-деп өзі кетпенімен із тастай көрсетіп жүріп, болашақ тоғанның жобасын шығаратын болған ғой. İзінше ауылдастары қатарласа тұра қалысып, ауыл ұстасы соққан қарапайым кетпендерімен-ақ топырақты құлаштай лақтырғандарына сырттай қараған жанның айызы қанатын деген еді, біз көзін көрген, ғасырға жуық ғұмыр кешкен Айдынбай сияқты аталар.

Сол Күшаман тоғаны Шудың бір кеспек суын да шашау шығармастан егін-жайға жеткізіп отырған. Бірнеше онжылдықтар бойы Мойынқұм алқабына нәр жүгіртіп, қызмет еткен Күшаман тоғанының ескірген жұртын, бала да болсақ, біз де көрген едік.

-Сол тоғанның табанын аршиық, әлі талай жылдар қызмет етеді,- десті қариялар. Алайда партияның сызып берген жоспары одан мәндірек көрінген болатын.

Енді міне, сол бір солақай саясаттың өзі жоғалса да оның қалдырып кеткен ызғары басылар емес. Бүгіндері егін даласы шөлден қаталауда. Ел қамбасына қара күзде қанша астық құйылар екен? Өкінішке қарай, жауабы әзірге белгісіз...

Жарияланған мезгіл 13 тамыз 16:38   0 пікірлер

Сонау Мойынқұмның кең байтақ даласында Көктерек деген ауыл бар. Ауыл алғаш Совет үкіметі тұсында Көктерек ауданы құрылғанда оның орталығы болған еді. Көп ұлтты әрі қазақы дәстүрлерді берік сақтаған ауыл еді. Кейін келе аудан екіге бөлініп, Мойынқұм ауданы өз алдына шаңырақ құрған кезде аудан орталығы алыс құм арасына қарай көшіріліп, ал Көктерек болса, жай ауылдардың, нақтылай айтқанда совхоздардың бірі боп қала берген-ді. Екінші аты- Бірлік селосы болатын.

“Сырлы аяқтың сыры кетсе де, сыны кетпес” демекші Көктерек бәрібір көрікті де көк желекті еді. Оның қаптаған көк теректерінің аясында асыр салып, ержеттік. Тұстастарым үлкендердің сөздерін қағып алып, санасында сақтайтын құйма құлақ боп өсті. Бәлкім басқа ақпараттардың аздығынан болар...

Менің нағашы ағам Сарыбайұлы Қамшыбек Жылқыбай немересі көп сөзде шаруасы жоқ, сыпайы мінезді, томаға-тұйық жан еді. Сондықтан болар анда-санда шешіліп, әңгіме айта қалса қалт жібермей тыңдайтынбыз. Сондай әңгімелерінің тұсында:
-Біздің ауылдың мектебі білімді жақсы береді ғой. Маған тіпті атақты Солженицын да сабақ берген болатын. Математикадан... Осында айдауға жіберілген еді. Сабақты жақсы түсіндіретін,- деп отырушы еді үлкен мақтанышпен. Ұстазының кейінгі өмір белестерін де шамасының келгенінше назарынан тыс қалдырмауға тырысатын.
-ГУЛаг туралы сондай шындықты жазған адамды ақыры шыдатпады..,-деп қоятын еді ол кісі үй-ішілік дастарқан басындағы әңгімеде. Ондай астарлы әңгімелердің байыбына бара алмаған, мектеп жасына ілігіп үлгермеген, қалқан құлақ біздер де, атамыз бен әжеміз де әңгімені одан әрі не деп жалғастыруды білмеуші едік.

Кейін жоғарғы класта оқып жүрген кезімде ғана сол Көктерек ауылындағы Киров мектебінде талай мықты тұлғалардың сабақ беріп, аулымызда өмір сүргеніне қанық болдық. Ағам болса Солженицын ұстазын анда-санда еске алуын тоқтатпады.

Арада жылдар өтіп..., Совет үкіметінің шаңырағы ортасына түсті.
-Солженицын ұстазым елге оралыпты!-деді бір күні риза көңілмен Қамшыбек ағам. Арада тағы біраз уақыт сырғи жөнелген еді. Бір күні нағашы ағам:
-Қазақтан жамандық көрмеген сияқты еді. Бізге мектепке келген кезінде жүдеу өңді, аурушаң көрінген болатын. Кетерінде денсаулығы жақсарып, бет-әлпеті оңалып, қызыл шырайланып қайтқан еді. Өзімнің білуімше ауылдастарымыз “Мұғалім” деп құрақ ұшып, сыйлап тұратын еді. Енді келіп “Қазақстанның солтүстігіндегі бес облысты Ресейге қосу керек” деп жармасып жатыр екен ғой. Солженицынның бұл қай алжасқаны? Соншама жыл дәм-тұзымызды татып, сый-сияпатымызды көрген еді. Бейшара қартаяйын деді ме?...-деп қатты ренішін білдіріп, ұзақ уақыт терең бір ойға беріліп, мұңаюмен отырды. Момын адамның булыға ашуланғаны жаныңа батады екен.

Содан былай ол кісі орыс жазушысы Александр Солженицынды “ұстазым” деп айтуын тоқтатты. Мүлдем доғарды десе болғандай. Құлай сыйлаған шәкірт көңілі бір қалса, морт кететініне сол жолы әбден көзім жетті.

Жарияланған мезгіл 06 тамыз 16:35   0 пікірлер

Бұрынғы Кеңес одағынан қалған әйгілі шығу визасы мінеки Түркменстанда да жойылып отыр. Алайда құпия қызметтің қара тізіміне енгізілген түркмен азаматтары бәрібір елден шыға алмайды. Қара тізімдегі адамдар қолында билеті мен төлқұжатында басқа елге кіретін визасы болса да, ұшақтан түсіріліп тасталады екен. Сөйтіп Түркменстанда іс жүзінде  шығу визасы құпия қызметтің қара тізімімен ауыстырылды.

Ендігі жерде бұрынғы Кеңес одағы елдерінің арасында Өзбекстан ғана шығу визасын әлі  өз күшінде сақтап отыр. Оған көршілес Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан елдерінде тіпті Беларусь мемлекетінде де мұндай виза баяғыда алып тасталған. Жалпы батыс елдерінің азаматтарына  шығу визасы деген нәрсенің өзін түсіндіру- күрделі мәселе, себебі олардың көбісі басқа мемлекетке кіру визасы туралы біледі, ал шығу визасы жөнінде көп естімеген де шығар. Яғни бұрын мөр басылатын қазір енді төлқұжаттың визалар деген бөліміне жапсырылатын бұл қағазға қол жеткізу үдерісі “шетелге шығуға рұқсат алу” деп аталады. Екі жылға берілетін осы қағазсыз кез келген Өзбекстан азаматы өзінің төлқұжатымен шетелде еркін жүре алмайды. Шын мәнінде төлқұжаттың ішіне жапсырылатын бұл қағаз- Өзбекстаннан шығуға рұқсат қана емес, ол сонымен бірге төлқұжаттың жарайтын мерзімін шектейді. Демек, Өзбекстан азаматтары шетелге кеткен жағдайда әр екі жыл сайын еліне қайта барып, шығу визасын жаңалауы тиіс болады.

Мәселен, өткен жылы Чехия Шенген аймағына кірердің алдында бір өзбек азаматы Германия елшілігінен виза сұраған кезінде оған елшілік қызметкері “сіздің паспортыңыздың мерзімі өтіп кеткен” депті. Себебі төлқұжаттың ішінде шығу визасы деп жапсырылған әлгі қағазда “бұл төлқұжат екі жылға дейін” жарайды делінген. Ал  шын мәнінде төлқұжаттың мерзімі әлі бітпеген болатын.
Сонымен Өзбекстан үкіметі өз азаматтарының өмірін қиындату арқылы нені көздейді?

Жарияланған мезгіл 24 шілде 21:34   1 пікір

Жарияланған мезгіл 23 шілде 21:09   0 пікірлер

Жақында Иран парламентінің заңдылық және әділет істері жөніндегі комитеті "Отбасы туралы" заңға бәйбішенің келісімін сұрамай-ақ, екінші әйел алуға мұрсат ететін бапты мақұлдады, тек онда назар аударатын бір жайт- егер дәулетіңіз тасып жатса делінеді, демек, бір емес бірнеше отбасын асырай алсаңыз, деген ой жатыр оның астарында. 

Иранда көп әйел алушылық бұған дейін де болған, бірақ ол Шариғат заңы бойынша бірінші әйелдің келісімімен жүзеге асып келген. Иран мәжілісі комитетінің депутаттары ендігі жерде бұл келісім қажет емес деп есептейді. 

Қазақ қоғамында да көп әйел алушылық және оны заңдастыру мәселесі парламент депутаттары тарапынан дүркін-дүркін сөз болып келе жатқаны мәлім.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында Қазақстанның көршісі - Қырғызстан парламентінің депутаттары көп әйел алушылықты талқылай келіп, дауысқа салған кезде бір ғана дауыс жетпей, өтпей қалғаны бар. Бертінде бұл мәселені Қырғызстанның Әділет министрі де бірнеше мәрте көтерген болатын.

Жақында қазақстандық газеттердің бірінен "Тоқалдар топырлатып бала табады деп кім айтты?" деген мақаланы көріп қалған едік.
Көп әйел алу көшпелі дәуірдегі қазақ арасында ертеден қалыптасқан дәстүр екендігі белгілі. Бірнеше әйелінен тараған көп балалы отбасын адами жарасымды қарым-қатынастармен, ынтымақпен ұстаған ерлер қазақта аз болмаған. 

Советтік дәуірді бастан кешірген азаматтардың ұрпақтары - бүгінгі 21 ғасыр жастарының құлағына көп әйел алушылық туралы әңгіме анайы, жат естілері анық.
Бірақ... Осы бірақтың аржағында бүгінгі күннің шындығы бүркемеленіп жатқандай.
Бүгінгі қоғамда жасырын жағдайдағы екі емес тіпті одан да көп әйелі бар ер азаматты табу үшін көп қинала қоймайсыз. Олардың айырмашылығы- жаһанға жар салып жарияламайды, өз есебі өзінде.

Есесіне некесіз туған сәбилер, тірі жетімдер, болмаса ер-азаматынан көмек қолдау болмай, қиналған сәтте бауыр еті баласын жетімханаға тапсыратын көкек аналар көбейген.
Олай болса, тоқал топырлатып бала таппаса да, бір-екі баламен шектеліп қалған бәйбішенің балаларына іні-қарындас боларлық бірер сәбиді дүниеге әкелсе, бір жағы демография өсімі түзеліп, екінші жағынан некесіз туған тірі жетімдер азаяр ма еді....

Жарияланған мезгіл 22 шілде 15:23   6 пікірлер