Көктемде су көп, жазда су жоқ. Қазақстанды тасқын мен қуаңшылықтан құтқаратын технология бар ма?

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

1 сәуір 2024 жыл, 07:30

Су басқан Ойыл ауданындағы елді мекендер. Ақтөбе облысы, 29 наурыз, 2024 жыл.

Қазақстанда көктем сайын қайталанатын су тасқынынан кейін қоғамда суды тиімді пайдалану мәселесі жиі айтыла бастады. Ернеуінен асып жататын өзен-көл мен еріген қар суы әбігерге салатын кей аймақтар жазда қуаңшылықтан зардап шегеді. Кей белсенділер көктемде асып-тасып жататын суды жинап, жаз мезгілінде пайдалануды ұсынып жатыр. Елді тасқын мен қуаңшылықтан құтқара алатын технология бар ма? Қазақстан суды қаншалықты тиімді пайдаланып жатыр?

Қазір Қазақстанның бірнеше өңірі су тасқынынан зардап шегіп отыр.

Мысалы, биыл Ақтөбе облысында Қарғалыдан басқа аудандардың барлығын қар суы әбігерге салып, тіпті тұрғындардың сөзінше, бір ауыл (Берсиев ауылы) 90 пайыз жоқ болған.

Ақтөбе өңіріндегі тасқын: Берсиев ауылы халқы екі күн мектепте көмек күтті

<div>Ақтөбе облысындағы Шығанақ Берсиев атындағы ауыл аудан орталығы Ойылдан 25 шақырым жерде орналасқан. Елді мекенге өткен ғасырдың алғашқы жартысында тары өсірумен әйгілі болған Шығанақ Берсиевтің (1881-1944) есімі берілген.</div> — 1/19
Ақтөбе облысындағы Шығанақ Берсиев атындағы ауыл аудан орталығы Ойылдан 25 шақырым жерде орналасқан. Елді мекенге өткен ғасырдың алғашқы жартысында тары өсірумен әйгілі болған Шығанақ Берсиевтің (1881-1944) есімі берілген.

2/19 Биыл наурыздың аяғына қарай тасқын су ауылдағы бөгетті бұзып кетіп, салдарынан ауыл су астында қалған.

<div>
<div>Ауылда тұратын жүздеген адам үй-жайын су басқаннан кейін жергілікті мектепті паналауға мәжбүр болған.</div>
</div> — 3/19

Ауылда тұратын жүздеген адам үй-жайын су басқаннан кейін жергілікті мектепті паналауға мәжбүр болған.

4/19 Кейбір адамдар мектепке жетуге үлгермей, үйі мен қорасының шатырында қалып қойған дейді жергілікті тұрғындар.

5/19 Тасқын су басқан баспанасын тастап, салқын мектепті паналауға мәжбүр болған жұрт екі күн көмек күткен.

6/19 Олардың арасында өздігінен жүріп-тұра алмайтын қарт адамдар да болды.

7/19 Су басқан Берсиев ауылы тұрғындары паналаған мектептің ішінде ойнап жүрген бүлдіршіндер.

8/19 Ауылда газ, жарық беру тоқтап, телефон байланысы нашарлады.

9/19 Осы ауылда туған-туыстары тұратын адамдар олардың амандығын біле алмай, телефонмен байланыса алмай қиналды.

10/19 – Ауылдың ер азаматтары соңғы сәтке дейін бөгетті қорғады. Бірақ судың қарқынына төтеп бере алмады. 40 сағаттан астам уақыт жүздеген адам мектепте қамалып отырды. Үйінен тамақ алып келгендер де бар, алып үлгермегендер де бар. Түнімен ұйықтаған жоқпыз. Мектептің іші салқын, – деді 30 наурызда Азаттық тілшісімен сөйлескен, өз аты-жөнін атағысы келмеген ауыл тұрғыны.

11/19 Мектепті паналаған тұрғындар іші салқын ғимараттың қабырғасы сыз тартып, жарыла бастағанын айтады.

Оның сөзінше, 30 наурыз күні таңғы сағат бесте үш тікұшақ Берсиев ауылына көмекке жеткен. "Ал содан бір күн бұрын тікұшақ су басқан ауылға қона алмай кеткен еді" дейді жергілікті тұрғын. — 12/19 Оның сөзінше, 30 наурыз күні таңғы сағат бесте үш тікұшақ Берсиев ауылына көмекке жеткен. "Ал содан бір күн бұрын тікұшақ су басқан ауылға қона алмай кеткен еді" дейді жергілікті тұрғын.

13/19 Жергілікті адамдардың жөн сілтеуімен, тікұшақ елді мекен сыртындағы биік төбеге қонған.

14/19 "Тікұшақ қонған жерге төрт қайықпен адамдарды тасып жатыр" деді Азаттық сөйлескен ауыл тұрғыны.

15/19 Құтқарушылар тасқын су басқан ауылдан әуелі қарт адамдарды, балалар мен жүкті әйелдерді әкеткен.

16/19 30 наурызда қорғаныс министрлігі видео жариялап, Берсиев ауылында құлағалы тұрған шаруашылық нысанында қалған 15 адамды тікұшақпен алып шыққанын хабарлады.

17/19 Берсиев ауылын былтыр, 2023 жылы көктемде де су алып, он үй бұзылған. "Сол кездегі облыс әкімі Ералы Тоғжанов ауылға үш рет келіп кеткен еді. Ал биыл не аудан, не ауыл әкімін көрген жоқпыз. Үрейге берілген халық өзімен-өзі болып отыр. Жағдай әлі күрделі", – деді жергілікті тұрғын.

<div> </div>

<div>Төтенше жағдай министрлігі 30 наурызда Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданында Щербаков шлюзінде сызат пайда болып, Талдысай мен Жүргенов ауылдарынан 149 адам эвакуацияланғанын хабарлады.</div> — 18/19

Төтенше жағдай министрлігі 30 наурызда Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданында Щербаков шлюзінде сызат пайда болып, Талдысай мен Жүргенов ауылдарынан 149 адам эвакуацияланғанын хабарлады.

19/19 30 наурызда сағат 21:40-та бөгет жарылып, Жүргенов ауылының іргесіндегі Ырғыз өзеніне су ағылған. Талдысай мен Жүргенов ауылдарында эвакуация жарияланған. 251 адам (87-сі бала) өз бетімен қауіпсіз жерге барған, 320 бас ірі қара, 340 ұсақ мал, 606 құс та басқа жаққа көшірілген деген ақпарат тарады.

Дәл осы Ақтөбе мен Қостанай облыстары, Қарағанды былтыр қуаңшылықтан зардап шеккен еді. Биыл да су тапшылығы болуы мүмкін деген болжам айтылып жатыр.

Осы тұста кей мамандар Қазақстан неге көктемдегі мол суды жинап, сақтап, қуаңшылық пайда болатын жаз мезгілінде пайдаланбайды деген мәселе көтерді.

Су басқан өңірлерде ахуал қиын. 28 наурыз, 2024 жыл.

ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ

Қазақстанның он облысын су басты. Дайындық "шартты түрде" болғанын премьер де мойындады

Мысалы, қоғам белсендісі Мұхтар Тайжан "Дәл қазір еліміз су тасқынынан зардап шегіп отыр. Жаздыгүні су тапшылығынан қиыншықты көретін боламыз, дұрыс па? Сонда суды көктем кезінде сақтап алып, жаздыгүні неге ауыл шаруашыққа пайдаланбасқа? Неге Алла Тағала Қазақстанға былай беріп отырған суды сақтай алмаймыз? Өткен жылдары инфрақұрылым, су сақтайтын қоймаларды құрып қоюға болатын еді ғой! Әттең, әттең..." деп жазды.

Саясаткер Санжар Боқаев Instagram парақшасында совет кезіндегі су тасқынымен күрес шараларын мысалға келтіріп, "еріген қар суын жазда суғаруға пайдалану үшін су қоймаларында сақтай білу керек" деді. Ол елде су тасқыны қайталана беретінін сынап, билік тасқынның алдын алмайды, тек салдарымен күреседі, себебі салдарын жоюға бюджеттен миллиардтаған қаржы жұмсалады, ол бақылаусыз жұмсалып жатыр деп мәлімдеді.

Су мамандары не дейді? Азаттық олардың пікірін білді.

СУ ҚОЙМАСЫ СУ ТАСҚЫНЫ МӘСЕЛЕСІН ШЕШЕ МЕ?

Су маманы Құралай Яхияеваның сөзінше, су сақтау және су жинаудың түрлі әдістері бар және Қазақстан кейбірін пайдаланып та жатыр. Солардың бірі – контррегулятор. Мысалы, Түркістан облысындағы Көксарай контррегуляторы көктемде келетін көп суды жинап, жазда егістікке пайдалануға мүмкіндік береді.

"Біріншіден, Көксарай су алудан құтқарады. Екіншіден, су аз кезде Қызылорда облысының күрішін жатқызып алуға жетеді. Айталық, жобалық мөлшер бойынша үш млрд текшеметр су жиналса, 20 мамыр мен 15 маусым аралығында бір ай көлемінде жаңағы сумен жаңа ғана еккен күрішті суға бастырады. Себебі, оны екі-үш күн ішінде бастырмаса дән күйіп кетеді", – дейді Яхияева.

Көксарай су қоймасы. 19 ақпан, 2014 жыл. Азаттық архивіндегі сурет.

Қазір билік 20 су қоймасын салуды жоспарлап отыр. Алайда бұған қатысты су мамандары арасында біржақты пікір жоқ. Бірі су қоймасы тасқын мәселесін шешуге көмектеседі десе, екіншісі су қоймасы орасан қаржы шығынын қажет етеді, оданша қаржыны қазір бар технологияны жаңартуға, жөндеуге жұмсаса әлдеқайда тиімді болады дейді.

Кейінгі пікірді су маманы Ерлан Бадашев қуаттайды.

"Қазақстанда қажет гидротехникалық жабдықтардың 90 пайызы бар. Тек оларға инвентаризация жасап, түгендеп, жөндейтіндерін жөндеп, жаңарту керек. Су қоймасы – көп қаражат талап ететін қымбат жоба. Және оны қайда салуға болатынын білмеймін. Жамбыл облысына үш қойма салуға болады. Қалғанын қайда саласың? Қазақстанның су қоры 100 млрд текше метр. 20 су қоймасын салсақ, қосымша 2 млрд текше метр су пайда болады дейді. Соған бола сонша қаражат жұмсаймыз ба? Ол тек бумен ғана кетеді. Оданша елде бар инфрақұрылымды жөндеп, түгендеп алсақ көбірек ұтамыз", – дейді ол.

Оның сөзінше, мысалы Шардара су қоймасының сыйымдылығы жоба бойынша 5,2 млрд текшеметр, ал бірақ қазір түбі лайланып кеткендіктен оған тек 3,8 млрд текшеметр ғана су жиналады. Оны тазартып-ақ сыйымдылығын арттыруға болады және мұндай жағдай "Астана" мен өзге су қоймаларында да қалыптасып отыр дейді маман.

Қоянды халқы қарғын судан қалай құтыларын білмей дал

Embed

Қоянды халқы қарғын судан қалай құтыларын білмей дал

Embed

width px height px

No media source currently available

0:00 0:05:52 0:00

Су ресурстары министрлігі бірнеше күн бұрын Ақмола облысында салынатын Есіл контррегуляторының жоба-сметалық құжатнамасын аяқтағанын хабарлаған. Құжат енді мемлекет сараптамасына жіберілмек. Биліктің түсіндіруінше, нысан Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарын су басу қаупінен құтқарып, 25 мың гектар суармалы жерді сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік беруге тиіс. Нысан 2025-2027 жылы салынады деген ақпарат тарады. Жоба құны әзірге айтылмады.

Жемқорлық жөнінде жазатын кейбір журналистер Қазақстанда су нысандарын салған кезде де қаржы жымқыру қатері барын, "су қоймасы да жақсы ақша табу тәсілі" екенін айтады. Былтыр Қостанай облысында 2020 жылы шамамен 200 млн теңгеге салынған бөгет 2022 жылы бұзылып, ақша жымқыру бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған.

Су қоймасының экожүйеге әсерін де ескеру керек. Оның табиғатқа кері әсері жөнінде түрлі зерттеулер бар.

Су маманы Әмірхан Кеншімов "еріген қар суын жинауға болады, бірақ ол үшін инфрақұрылым керек, ал бізде инфрақұрылымның көбі ескірген" дейді. Ол су тасқынынан қатты зардап шеккен Ақтөбе облысында совет кезінен бар инфрақұрылымның көбі қараусыз қалғанын айтады.

– Мына Ақтөбенің барлығы жазық жерлер ғой. Ойыл, Сағыз, Жем өзендері су тасыса жер-дүниені алып кетеді. Сай-саласы аздау жерлер. Өзен арнасынан шықса, өте қауіпті. Соның өзінде де бұрын Ойыл өзенінің өзінде 50-ге жуық бөгет салып тастаған. Оларды көктемге дайындау керек қой. Қазір ешкім оны дайындамайды. Содан кейін барып су келіп тіреледі, деңгейі көтеріледі, жан-жаққа жайыла бастайды. Жазық жерлердегі өзендердің мәселелері сол. Оған дайындық керек. Бөгеттердің барлығының шлюздерін ашып қою керек. Алды-артын тазалау керек. Су жүретін жердің бәрін тазалап, тал өсіп кеткен жерлерін отап отыру керек. Оны қазір ешкім істемейді. Себебі қаржы жоқ, – дейді ол.

Семейдің Затон ықшамауданында арық тазалап жүрген жұмысшылар. Абай облысы, 11 наурыз, 2024 жыл.

ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ

Тендер ойнатылды, арық бітелген күйі жатыр. Семейді неге су басты?

КӨЛДЕТЕ СУҒАРУ

Су тасқынын дұрыс басқарып, тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін өзге де әдістер бар. Мамандар мұндай әдістер совет кезінде жақсы қолданылғанын еске алады. Солардың бірі – көлдете суғару.

Көктем кезінде еріген қар суын жайылымдық жер, шабындықтарға бұруды көлдете суғару деп атайды. Бұл әдіс су тасқынының алдын алады әрі жерді ылғалдандырады.

Мұндай әдіс қазір су тасқынынан зардап шегіп отырған Ақтөбе және Қостанай облыстарында да пайдаланылған дейді мамандар. Ол кезде канал, арықтар алдын ала тазартылып, су жүретін жолдар аршылып отырған. Соның арқасында еріген су дұрыс бағытпен ағып, елді мекендерді су баспаған. Ал шабындық пен жайылымдық жерге жеткен су топырақты ылғалдандырып отырған. Соның арқасында жем-шөп, жүгері және өзге дақылдар мол өнімі берген дейді мамандар.

Ауыл халқы су алатын шағын өзен. Павлодар облысы Еңбек ауылы, 22 қыркүйек, 2023 жыл.

Бұған дейін көлдете суғару әдісі Павлодар облысында қолданылатыны хабарланған. Павлодар облысында төрт ауылдың 6,7 мың гектар жерінде бөгетке топырақ үю мен шлюз реттегіш орнату үшін республикалық бюджеттен 5 млрд теңге керек екені айтылған.

"Көлдете суғару деп көктем кезінде еріген қар суын жайылымдық жерге, шабындықтарға бұруды айтады. Ал қазір урбанизация салдарынан қала маңында су бұратын шабындық та қалған жоқ. Бәріне үй салып тастады", – дейді су маманы Құралай Яхияева.

Оның сөзінше, қазір қала мен елді мекендерде арық жүйелерінің болмауы да жаңбыр немесе қар суының дұрыс бағытта ағуына бөгет жасап, суды пайдадан гөрі кедергіге айналдырып отыр.

– Қазір үйлер салынған кезде "жергілікті аумақ бедері" ескеріліп жатқан жоқ. Жергілікті аумақ бедері қай жердің ойпаң, қай жері қыр екенін көрсетеді. Бұрын бізде мұнымен жобалау институттары айналысатын. Ал қазір екінің бірінің лицензиясы бар. Кішкентай компаниялар өз бетінше жобалау жасай береді. Ол жердегілердің соған уақыты жоқ па, әлде сауаты жетпей ме, білмеймін, зерттеу жүргізбейді. Ал жобалау үшін геологиялық зерттеу жүргізу керек. Топырағы қандай, жердің тоңы мен тереңдігі қандай, соның бәрі ескерілуі керек. Ал бізде қазір оған мән беріп жатқан ешкім жоқ. Бұл енді жергілікті биліктің кінәсі. Ауылдардағы үйлерді су баспас үшін көшелердің екі жағында арық болуы керек. Қазір бұрынғы су ағып кететін жыраларды тегістеп, үстінен үй салып тастаған, – дейді Құралай Яхияева.

Көктемгі қарғын су төтенше жағдай жариялауға мәжбүр етті

<div>
<div>
<div>
<div>Қарғын су басқан үйдің ауласында тұрған адамдар. Астананың іргесіндегі Қоянды ауылында тұрғындардың тасқын сумен алысып жатқанына бірнеше күн болды. 27 наурыз, 2024 жыл.<br />
<br />
Тасқын салдарын жоюда биліктің шарасыздығына наразы болған тұрғындар көшеге шығып, жолды жапты. Билік алты адамға "заңсыз митингіге қатысқаны" үшін <strong><a href="https://dcv71e70z9zal.cloudfront.net/a/32880729.html" target="_self">айыппұл</a></strong> салды.</div>
</div>
</div>
</div> — 1/15

Қарғын су басқан үйдің ауласында тұрған адамдар. Астананың іргесіндегі Қоянды ауылында тұрғындардың тасқын сумен алысып жатқанына бірнеше күн болды. 27 наурыз, 2024 жыл.

Тасқын салдарын жоюда биліктің шарасыздығына наразы болған тұрғындар көшеге шығып, жолды жапты. Билік алты адамға "заңсыз митингіге қатысқаны" үшін **айыппұл** салды.

<div>
<div>
<div>
<div>Қоянды ауылының тұрғыны Аягөз Түгелованың үйінің ауласына кірген қарғын суды шығарып жатқан адам. 27 наурыз, 2024 жыл.</div>
</div>
</div>
</div> — 2/15

Қоянды ауылының тұрғыны Аягөз Түгелованың үйінің ауласына кірген қарғын суды шығарып жатқан адам. 27 наурыз, 2024 жыл.

<div>
<div>
<div>
<div>Су басқан Қоянды көшесінде ағашқа сүйеніп өтіп бара жатқан адам. 27 наурыз, 2024 жыл.</div>
</div>
</div>
</div> — 3/15

Су басқан Қоянды көшесінде ағашқа сүйеніп өтіп бара жатқан адам. 27 наурыз, 2024 жыл.

<div>
<div>
<div>
<div>Төтенше жағдай қызметінің өртке қарсы көліктері Қоянды ауылында жайылған суды сорып жатыр. Қоянды ауылы, 27 наурыз, 2024 жыл.</div>
</div>
</div>
</div> — 4/15

Төтенше жағдай қызметінің өртке қарсы көліктері Қоянды ауылында жайылған суды сорып жатыр. Қоянды ауылы, 27 наурыз, 2024 жыл.

<div>
<div>
<div>
<div>Шапағат көшесі бойындағы үйлердің тұрғындары қарғын суды соруға өз құрылғыларын қоса пайдаланып, әкімдік қондырғысына бензинді де өздері құйып жатыр. 27 наурыз, 2024 жыл.</div>
</div>
</div>
</div> — 5/15

Шапағат көшесі бойындағы үйлердің тұрғындары қарғын суды соруға өз құрылғыларын қоса пайдаланып, әкімдік қондырғысына бензинді де өздері құйып жатыр. 27 наурыз, 2024 жыл.

<div>
<div>
<div>
<div>Үйінің ауласын су басқан көпбалалы ана Алтыннұр Дүрімхан үйіне кіре алмай тұр. Қоянды ауылы, 27 наурыз, 2024 жыл.</div>
</div>
</div>
</div> — 6/15

Үйінің ауласын су басқан көпбалалы ана Алтыннұр Дүрімхан үйіне кіре алмай тұр. Қоянды ауылы, 27 наурыз, 2024 жыл.

<div>
<div>
<div>
<div>Қоянды тұрғыны Алтыннұр Дүрімхан. Қоянды, 27 наурыз, 2024 жыл.</div>
</div>
</div>
</div> — 7/15

Қоянды тұрғыны Алтыннұр Дүрімхан. Қоянды, 27 наурыз, 2024 жыл.

<div>28 наурызда Ақтөбе қаласында төтенше жағдай жарияланды. Мұның алдында өңір басшылары шұғыл жиын өткізіп, Елек пен Қарғалы өзені жағалауындағы 906 отбасын қауіпсіз жерге көшіру туралы шешім қабылдаған. Ақтөбе, 27 наурыз, 2024 жыл.</div> — 8/15
28 наурызда Ақтөбе қаласында төтенше жағдай жарияланды. Мұның алдында өңір басшылары шұғыл жиын өткізіп, Елек пен Қарғалы өзені жағалауындағы 906 отбасын қауіпсіз жерге көшіру туралы шешім қабылдаған. Ақтөбе, 27 наурыз, 2024 жыл.

9/15 "Елек пен Қарғалы өзендерінің жағалауындағы бау-бақша ұжымдарында 906 отбасы бар" деп хабарлады Ақтөбе облыстық төтенше жағдайлар департаменті. Ақтөбе, 27 наурыз, 2024 жыл.

10/15 "Ақтөбе су қоймасына бір тәулікте 150 млн текше метрден астам су құйылған. Су қоймасы мұндай көп мөлшердегі суды сиғыза алмайды. Қалаға қауіп төніп тұр. Сол себепті Ақтөбе су қоймасына жиналған суды Елек өзеніне жіберу туралы шешім қабылданды" деді Ақтөбе қаласының әкімі Азамат Бекет.

11/15 Ақтөбе облыстық төтенше жағдайлар департаменті Елек пен Қарғалы өзендері жағалауындағы тұрғындарды жұмаға қараған түні эвакуациялай бастады.Оларды қауіпсіз жерге көшіру үшін 80 автобус жіберілген. Қала әкімдігі Ақтөбедегі 18 мектепте эвакуация орталығы әзірленгенін хабарлады.

12/15 Ақтөбедегі Әлия Молдағұлова атындағы әуежайдың ұшу алаңын да қарғын су басты. 27 наурыз, 2024 жыл.

13/15 Тасқын басталғаннан кейінгі екі күнде Ақтөбе қаласындағы 73 үйді су басқан. Суда қалған үйлерден 155 тұрғын эвакуацияланған. Ақтөбе облысындағы 12 ауданның Қарғалыдан өзгесі түгел қарғын судан зардап шеккен. Әсіресе Қобда ауданындағы ахуал қиын: жүзден астам үй мен ондаған ғимарат су астында қалып қойды.

14/15 Өңірлердегі құтқару жұмыстарына төтенше жағдай қызметкерлері мен әскери адамдар жұмылдырылған.

Премьер-министр Олжас Бектенов көктемгі тасқын сияқты төтенше жағдайларға "тек қағаз жүзінде дайын болған болып шығамыз" деп <strong><a href="https://dcv71e70z9zal.cloudfront.net/a/kazakhstan-the-spring-flood-has-become-a-real-natural-disaster-for-the-residents/32882189.html" target="_self">мойындаған</a></strong> 20 ақпандағы үкімет отырысында. Қазақстанның батыс, шығыс және орталық өңірлеріндегі елдімекендерді жыл сайын дерлік көктемде қар ерігенде су басады. — 15/15 Премьер-министр Олжас Бектенов көктемгі тасқын сияқты төтенше жағдайларға "тек қағаз жүзінде дайын болған болып шығамыз" деп **мойындаған** 20 ақпандағы үкімет отырысында. Қазақстанның батыс, шығыс және орталық өңірлеріндегі елдімекендерді жыл сайын дерлік көктемде қар ерігенде су басады.

"СУ ТАСҚЫНЫН ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ МИНИСТРЛІГІНЕ ҒАНА АРТЫП ҚОЮ ДҰРЫС ЕМЕС"

Water hub халықаралық зерттеу орталығының директоры Анатолий Рябцев Қазақстанда еріген қар суын өткізуге дайындық жүйесін қайта қарау керек деп есептейді.

"Біріншіден, біз бәрін төтенше жағдай министрлігінің мойнына артып қойдық. Бұл дұрыс емес. Бұл салада 1972 жылдан бері істеп келемін. Бізде бұрын шығын бойынша бюджет бабы да болатын. Тасқын суын апатсыз өткізуге бюджет қарастырылатын. Егер [жабдықтарды] уақытында жөндемесеңіз, тоспаны алдын ала сайлап, майламасаңыз, мұзды оймасаңыз, су жолын дайындамасаңыз, ертеңгі күні су жолды басады. Соған дайындалу керек. Бізде жергілікті билік шала-шарпы іс қылады, байыбына бармайды деп ойлаймын. Себебі кейбір аумақта жыл сайын бір жерді ғана су басады, содан кейін қол жайып отырады. Бірақ дұрыс шара қолданылмайды. Бұл жағы бізде ақсап жатыр", – дейді Анатолий Рябцев.

Су мамандары тасқынға қарсы жұмыстарға төтенше жағдай қызметінен гөрі сушылар көбірек араласуы керек деп есептейді, себебі су қоймалары мен инфрақұрылымдарының жағдайын солар жақсы біледі. Тиісінше, бюджеттің бір бөлігі де су ресурстары министрлігіне бөлінгені жөн, өйткені "тасқынмен күрес шаралары жыл бойы жүруге тиіс, сол кезде салдарымен емес, себебімен күрес басталады" дейді мамандар.

Embed

Қар суы тұрғындарды әбігер қылды

Embed

width px height px

No media source currently available

0:00 0:02:43 0:00

ТАСҚЫН МЕН ҚУАҢШЫЛЫҚТАН ТАҒЫ НЕ ҚҰТҚАРАДЫ?

Қазақстан су тасқыны мен қуаңшылықпен күресте ғарыш арқылы, спутниктен түсірілген суреттерді пайдаланып болжам жасау тетіктерін дұрыс пайдалана алмай отыр дейді мамандар. Қар қалыңдығы, жерасты ылғалын, қанша су келетінін, су тасыса қай жерге ағатынын – барлығын модельдеп жасауға болады. Жас айтишниктерді соған бейімдеу керек дейді олар.

– Бұрын су шаруашылығы министрлігінің өз болжам бекеттері болған. Қазір ол жоқ. "Қазгидромет" қашан мәлімет береді деп күтіп отырады. Ал министрліктің негізгі жерлерде өз бекеттері болуы керек. "Қазгидромет" ол жауын-шашынды, боран-дауылды, т.с.с. болжайды. Ал мына жерде таза су ғана болуы керек. Ақыры кадр мәселесін қозғағаннан кейін, "Қазгидрометте" де мамандар аз қалғанын айту ләзім. Жас мамандар айлық аз болғаннан кейін істемей кетіп қалады, – дейді Құралай Яхияева.

Болжам мәселесіне осы аптада жемқорлықты зерттеу бюросы қоры назар аударған.

"Су қоймасы жақсы, технология жақсы, ал бірақ Қазақстанда соның бәрін жүзеге асыратын маман бар ма?" дейді Әмірхан Кеншімов.

"Біз қазір су саласында кадр жағынан өте үлкен қиыншылыққа кезігіп тұрмыз. Қазір бізде су ресурсы, су пайдалану деген бір мамандық бар. Сол арқылы бәрін дайындаймыз дейді. Бірақ су пайдаланудың түрі көп қой. Әрқайсысын жеке-жеке оқыту керек. Мысалы, кезінде Жамбылда гидромелиорация құрылыс институты болатын. Сонда гидротехник мамандарды дайындайтын. Мелиорация гидротехнигі, жабдықтар гидротехнигі, сумен қамтамасыз ету сияқты әртүрлі мамандыққа оқытатын. Қазір ол жоқ. Сосын инженерлік-техникалық пәндердің бәрін алып тастады. Онсыз суды меңгеру мүмкін емес. Қазір су дегеннің атын біледі, ал бірақ немен басқару керегін білмейтін, сызбаларды оқи алмайтын мамандар шығып жаыр. Сондай жағдайға жеттік. Мәселені дереу қолға алмасақ, жағдай мүлде қиындай түседі", – дейді ол.

Ашық дереккөздерге сүйенсек, Қазақстанда 1800-ден астам гидротехникалық жабдық бар. Олардың 600-ге жуығы республика меншігінде, мыңға жуығы коммуналдық меншікте, 200-ден астамы жеке меншікте, 25 нысан қараусыз қалған деп айтылады. Елде 500-ден астам нысан жөндеуге зәру.

Ақтөбедегі тасқын: саяжай тұрғындары паналаған мектептегі жағдай

<div>
<div>
<div>
<div>Су басқан саяжай ұжымынан мектепте ашылған эвакуация орталығына көшірілген адамдар үй-жайын әңгімелеп отыр.</div>
</div>
</div>
</div> — 1/11

Су басқан саяжай ұжымынан мектепте ашылған эвакуация орталығына көшірілген адамдар үй-жайын әңгімелеп отыр.

<div>
<div>
<div>
<div>Ақтөбенің Елек өзені жағалауындағы су басқан саяжай тұрғыны Кәрима Исағұлова тасқыннан зардап шеккендерге билік өтемақы төлесін дейді. Ол 2017 жылғы су тасқынынан соң билік уәде еткен өтемақысын алмағанын айтады. "Амалсыз үйімді өзім жөндедім" деп шағынды наразы тұрғын. Исағұлова бірнеше жыл жөндеген үйі тағы суға кеткеніне налып отыр.</div>
</div>
</div>
</div> — 2/11

Ақтөбенің Елек өзені жағалауындағы су басқан саяжай тұрғыны Кәрима Исағұлова тасқыннан зардап шеккендерге билік өтемақы төлесін дейді. Ол 2017 жылғы су тасқынынан соң билік уәде еткен өтемақысын алмағанын айтады. "Амалсыз үйімді өзім жөндедім" деп шағынды наразы тұрғын. Исағұлова бірнеше жыл жөндеген үйі тағы суға кеткеніне налып отыр.

<div>
<div>
<div>
<div>Елек өзені тасығанда су басып қалған тұрғын үйлер. Елек – шағын өзен, арнасындағы мұз әлі толық еріген жоқ. Сондықтан өзен арнасына сыймай, тасыған су жағалаудағы бау-бақша ұжымдарын басып жатыр.</div>
</div>
</div>
</div> — 3/11

Елек өзені тасығанда су басып қалған тұрғын үйлер. Елек – шағын өзен, арнасындағы мұз әлі толық еріген жоқ. Сондықтан өзен арнасына сыймай, тасыған су жағалаудағы бау-бақша ұжымдарын басып жатыр.

<div>
<div>
<div>
<div>Су басқан саяжай тұрғыны Бәтима Аймұқашева мектепте ашылған эвакуация орталығында отыр. Ол саяжайдағы үйді жалға алып тұрған. Таңғы алты шамасында үйге су кіргенін көріп, дереу полиция шақырғанын айтады. Бірер сағаттан соң құтқарушылар Аймұқашеваны саяжайдан қайықпен алып шыққан.</div>
</div>
</div>
</div> — 4/11

Су басқан саяжай тұрғыны Бәтима Аймұқашева мектепте ашылған эвакуация орталығында отыр. Ол саяжайдағы үйді жалға алып тұрған. Таңғы алты шамасында үйге су кіргенін көріп, дереу полиция шақырғанын айтады. Бірер сағаттан соң құтқарушылар Аймұқашеваны саяжайдан қайықпен алып шыққан.

<div>
<div>
<div>
<div>Саяжайлардан эвакуацияланған балалар 18-мектептің спорт залында ойнап отыр. Ата-аналары балалардың сабағы қалай болар екен деп уайымдайды. Тұрғындардың сөзінше, суықтан көп бала сырқаттанып қалған.</div>
</div>
</div>
</div> — 5/11

Саяжайлардан эвакуацияланған балалар 18-мектептің спорт залында ойнап отыр. Ата-аналары балалардың сабағы қалай болар екен деп уайымдайды. Тұрғындардың сөзінше, суықтан көп бала сырқаттанып қалған.

<div>
<div>
<div>
<div>Мектептен ашылған эвакуация орталығына еріктілер мол азық-түлік жеткізіп берген. Тасқыннан зардап шеккендерге Оралдағы қарапайым азаматтар қол ұшын беріп, көмек көрсетті. Эвакуация орталығына жан-жақтан азық-түлік пен киім-кешек жеткізіліп жатыр.</div>
</div>
</div>
</div> — 6/11

Мектептен ашылған эвакуация орталығына еріктілер мол азық-түлік жеткізіп берген. Тасқыннан зардап шеккендерге Оралдағы қарапайым азаматтар қол ұшын беріп, көмек көрсетті. Эвакуация орталығына жан-жақтан азық-түлік пен киім-кешек жеткізіліп жатыр.

<div>
<div>
<div>
<div>Су басқан саяжайлардағы тұрғындарға көмекке келген әскери қызметкерлер сап түзеп тұр. Батыс Қазақстан облысы бойынша су тасқынына қарсы шараларға мыңға жуық адам, төрт жүзден астам техника қатысып жатыр. Облыс бойынша 351 мың текше метр еріген қар суы сорылғаны хабарланды.</div>
</div>
</div>
</div> — 7/11

Су басқан саяжайлардағы тұрғындарға көмекке келген әскери қызметкерлер сап түзеп тұр. Батыс Қазақстан облысы бойынша су тасқынына қарсы шараларға мыңға жуық адам, төрт жүзден астам техника қатысып жатыр. Облыс бойынша 351 мың текше метр еріген қар суы сорылғаны хабарланды.

<div>
<div>
<div>
<div>Елек өзені жағалауындағы су басқан үйіне жету үшін резеңке қайықты үрлеп жатқан адам. Тұрғындарды көшіруге әкімдік бөлген сексен автобус пен құтқарушылардан өзге қарапайым қала халқы, таксистер де атсалысқан.</div>
</div>
</div>
</div> — 8/11

Елек өзені жағалауындағы су басқан үйіне жету үшін резеңке қайықты үрлеп жатқан адам. Тұрғындарды көшіруге әкімдік бөлген сексен автобус пен құтқарушылардан өзге қарапайым қала халқы, таксистер де атсалысқан.

<div>
<div>
<div>
<div>Баспанасын су басып қалған Дмитрий ұры-қарыдан қауіптеніп, үйінен алысқа ұзап кете алмай жүр.</div>
</div>
</div>
</div> — 9/11

Баспанасын су басып қалған Дмитрий ұры-қарыдан қауіптеніп, үйінен алысқа ұзап кете алмай жүр.

<div>
<div>
<div>
<div>Тасқын су басқан саяжайдан құтқарылған ит көлікте иесін күтіп отыр.</div>
</div>
</div>
</div> — 10/11

Тасқын су басқан саяжайдан құтқарылған ит көлікте иесін күтіп отыр.

<div>
<div>
<div>
<div>Су басқан үйлерді күзетіп тұрған полиция көлігі.</div>
</div>
</div>
</div> — 11/11

Су басқан үйлерді күзетіп тұрған полиция көлігі.

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

1985 жылы дүниеге келген.
2006 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және Әлем тілдері университетін бітірген.
2007 жылдан бері Азаттық радиосының тілшісі.

Мақпал жаңа технологиялар, блогосфера, жастар өмірі мен түрлі әлеуметтік мәселелер туралы жазады. Автормен оның Facebook парақшасында да пікірлесуіңізге болады.

Көктемде су көп, жазда су жоқ. Қазақстанды тасқын мен қуаңшылықтан құтқаратын технология бар ма?