Жаңа Конституция бойынша референдум кезінде Алматы облысында дауыс беру құқығынан айырылған құқық қорғаушы Маржан Аспандиярованың арызына байланысты полиция іс қозғамаған. Облыс прокуратурасы да бұл фактіге құқықтық баға беруге асықпай отыр.
15 наурыз күні Алматы облысы Талғар ауданы Тұздыбастау ауылындағы учаскеде құқық қорғаушы Маржан Аспандиярова дауыс бере алмаған. Учаскенің жабылуына жеті минут қалғанда барса, есімі жазылған қағазға әлдекім алдын ала қол қойып, бюллетень алғанын білген. Жауапты комиссия мүшесі «тізімде қатар тұрған адам қол қойғанда шатастырып алған» деп ақталды. Комиссия төрайымы да «бұл қызметкер бірінші рет істеп жатыр, байқамай қалған ғой» деген.
Құқық қорғаушы Маржан Аспандиярова оқиға орнына полиция шақырып, арыз жазған. Аудандық полиция деректі есепке алу кітабына тіркеген.
«Факті тіркелген болса, онда неге әлі күнге дейін бұл оқиғаға құқықтық баға берілмеді? Неге іс қозғалмады?» деген Азаттық сұрағына Алматы облыстық полиция департаменті «факт бойынша шешім қабылдау құзыреті аумақтық референдум комиссиясына берілді» деді.
«Жүргізілген іс-шаралардың нәтижесі бойынша, жиналған материалды қарау және құзыреті шегінде шешім қабылдау үшін аумақтық сайлау комиссиясына жолданды», – деп жазды Алматы облыстық полиция департаменті бастығының орынбасары Ұлан Садықов.
Азаттықтың «Полиция департаментінің бұл фактіге өз бетінше құқықтық баға беруіне қандай да бір шектеу бар ма? Болса, нақты қандай шектеу?» деген сұрағы жауапсыз қалды.
Облыстық прокуратура да бұл оқиғадан хабардар екенін жазды.
Алматы облысы прокурорының бірінші орынбасары Қанат Мамаев Азаттыққа берген жауабында «әлдебір тексеру шаралары жасалғаны» туралы жазған. Алайда ол тексеруді кім жүргізгенін анық көрсетпеген. Орган тарапынан бейтарап тергеу болғаны айтылмайды.
«15.03.2026 жылы жоғарыда аталған учаскеде М.Аспандияроваға дауыс беру бюллетенін беру рәсімі барысында, жеке қол қоюға арналған бағанда бюллетень алғаны туралы басқа тұлғаның қолы қойылғаны анықталды. Тексеру шаралары барысында учаскелік референдум комиссиясының мүшесі А.Дайрбекова М.Аспандиярованың тегі тұсындағы қолдың бар екенін тек көрсетілген тұлға жүгінген кезде, қол қою парақтары ашылған соң ғана байқағанын түсіндірді. Қолдың қашан және кімнің тарапынан қойылғанын түсіндіре алмады.
Осы тектес түсініктемені учаскелік референдум комиссиясының төрайымы Г.Ахметова да берді. 16 наурыз күні А.Дайрбекова комиссия құрамынан шығутуралы өтініш берді. Сол күні ол өз еркімен учаскелік комиссия мүшесі қызметінен босатылды», – деп жазды ресми жауапта Қанат Мамаев.
Прокурордың жазуынша, 17 наурыз күні аумақтық референдум комиссиясы тиісті материалдарды процестік шешім қабылдау үшін Талғар ауданының полиция басқармасына жолдаған.
Ал полиция басқармасы Азаттыққа берген жауабында «іс материалдары аумақтық референдум комиссиясына жолданды» деген.
Құқық қорғаушы Маржан Аспандиярова референдумда дауыс бере алмағанын комиссиядан көреді.
Ол адамдар менің конституциялық заңмен берілген құқығымды бұзып отыр. Қайткен күнде де, ішкі істер органдары, прокуратура бұл іске құқықтық баға беруі керек. Комиссияның қандай шешім қабылдағаны басқа мәселе, – деді Аспандиярова Азаттыққа.
«Полиция мен прокуратура аумақтық референдум шешіміне неге қарап қалды, бейтарап тергеу жүргізуге не кедергі?» Бұл сұрақты органдар жауапсыз қалдырды.
Аспандиярова тіркелген 861-учаске Алматы облысы Талғар ауданы Тұздыбастау ауылында орналасқан. Ресми хаттамаға қарасақ, референдумға сол учаскеде тіркелген адамның 75,1%-ы дауыс беруге барған, яғни 2858 адам тіркелген, 2147 адам барып, дауыс берген. Соның 90%-ы Конституцияны қолдаған. 191 адам, яғни 8,9%-ы «жоқ, қолдамаймын» деп белгілеген.
16 наурыз күні Орталық референдум комиссиясы «қателік жасаған қызметкерді жұмыстан шығардық» деп мәлімдеген.
«Бұл мәселе бойынша хабардамыз. Ол оқиға орын алғаннан кейін бізге міндетті түрде аумақтық комиссия хабарласып, жағдайды айтып берді. Олардың жауабы бойынша, бұл –бюллетень берген учаскелік комисия мүшесінің қатеcі. Біз шұғыл шара қабылдадық. Сол қызметкерді жұмыстан босаттық. Менің ойымша, қателесіп, басқа адамның қолын қойған сияқты. Учаскеге өте көп адам келген. Сол кезде шатасып, соған қол қойған адамның қол қойған жері басқа графада болып тұр ғой», – деді Орталық референдум комиссиясы төрағасының орынбасары Шавхат Өтемісов референдумның ертеңгі күні Азаттыққа.
Биыл 15 наурызда Қазақстанда жаңа Конституция қабылдау бойынша республикалық референдум өтті. Ресми мәлімет бойынша, дауыс беруге құқығы бар сайлаушылардың 73,12% немесе 9 127 192 адам референдум бюллетенін алған. Жиыны 7 954 667 азамат (87,15%) жаңа Конституция жобасын қолдап, 898 099 адам (12,85%) қарсы болған. 146 558 бюллетень жарамсыз деп танылған, ал 127 868 бюллетень есепке алынбаған.
Тәуелсіз бақылаушылар референду кезінде басқа біреудің орнына дауыс беру, тәуелсіз бақылаушыларды учаскеден шығару, журналистердің учаскеден ақпарат таратуына кедергі келтіру сияқты түрлі заңбұзушылық тіркелгенін хабарлаған. ОСК "заңбұзушылықтар болды, бірақ олардың қорытындыға әсері жоқ" деп мәлімдеген.