Біржан Нұрымбетовтің онлайн-конференциясы

Жанаөзен жұмысшылары еңбекақы төлеу тәртібімен қоса бір қатар басқа да талаптар қойған еді, оның ішінде өндірістік мәселелер, жұмыс құралдарымен жабдықтау, мекеме басшылығымен қарым қатынас, жұмыстан босату себептері, жұмыс орындарын жағдайы тағы басқалары.
Еңбекақы мәселесі біздің министрліктің құзырында болғанын ескере 2011 жылдың 13 мамырынан бастап Маңыстау облысына мен және министрлік мамандары бір неше рет сапарға шығып жұмысшылармен осы мәселе жөнінде кездесулер өткізіп, түсініктемелер берген болатынбыз. Мен үшін шындық, ол жұмысшылардың жалақы құрамында тиісті коэффициентер ескерілмеген деген талаптары негізсіз екеніне көзім жеткені. Себебі мен жеке өзім күніне 15 сағаттан жүмысшылармен (сайланған өкілдерімен) бірлесіп, бірге отырып калькулятормен жалақыны есептеп, мекеменің есеп-қисап құжаттарын тексергенмін. Сіз айтқан 23-24 қараша күндері осы кездесуге, әдлетті болу үшін, жұмысшылардың ұсынған тәуелсіз сарапшылары да қатысқан еді. Бірақ, өкінішке орай, жалақы есебі заңға және ұжымдық шарт талаптарына сай екенін сол отырыста мойындай отыра, алаңдағы көпшілікке жеткізуге баталмады. Сол азаматтар осы әрекеттерімен алаңдағы жігіттерді жаңылыстырып, біздің осы мәселенің шешілуінің сонғы үмітімізді де үзді. Дұрыс түсініңіз, заңнан артық ешкім ешкімге талап қоя алмайды. Сондықтан министр елді алдады деуге болмайды, мәселені шешуге барынша тырыстық.
Ал жоғарыда айтылған жалақыны есептеу мәселесінен басқа талаптардың көбі дұрыс екенін мен де мойындаймын.

Шетелдік инвесторлардың ел экономикасына қосып жатқан үлестерін бағалай отыра, мемлекет міндетті түрде біздің заңдарымызды сақтауға қатаң бақылау жасайды.
Шетелдік компаниялар тарапынан жол берілген кез келген заң бұзушылық назардан тыс қалмауы тиіс. Әр қайсымыз, ел азаматы ретінде орын алған заң бұзушылық фактілер туралы құзырлы мемлекеттік органдарды хабардар еткеніміз жөн.
Ал, біздің министрлік құзыретіне сай тек осы жылдың бірінші тоқсанында 322 шет ел үлесі бар компаниядарды тексеріп 1300 еңбек заңын бұзу фактлері айқындалған. Ол үшін 15 млн.теңгені құраған 277 айып пұл салыды.

Мемлекеттік органда тиісті лауазымды сеніп тапсырған соң, бар білімімізді, күш-қуатымызды салып, уақытпен санаспай алдымызға қойылған талаптарды, міндеттерді орындау үстіндеміз.
Біздің министрліктің көптеген міндеттерінің әр қайсысы халықпен байланысты – жұмыспен қамту, еңбекті қорғау, зейнетақы мен жәрдемақылар төлеу, мүгедек жандар мен жас сәби, ардагер мен ардақты ана, асыраушысынан айырылған жанұя мен жетімдер - күнделікті қызмет ететін адамдарымыз. Сондықтан ісіміздің барлығы қазақ халқы үшін десем артық болмас.
Бір жауапта министрліктің атқарып жатқан барлық жұмысын қамту қиындау, сондықтан өзіңізді біздің министрлікке келіп жұмыс барысымен танысуға шақырар едік.

Әр мемлекет көші-қон саласында, оның ішінде шет ел жұмыс күшін тартуда өз саясатын жүргізеді. Қазақстан үшін ол ішкі жұмыс ресурстарын қорғау, ал шет ел азаматтарына байланысты өзімізде жоқ, және басым жоғары біліктілігі бар жұмыс күшін тарту.
Өзбекстаннан, Тәжікстаннан, Қырғызстаннан келгендер көбінесе құрылыста, ауыл шаруашылығында және басқа да қосалқы жұмыстарды атқаруда, сонымен қоса олардың басым көпшілігі рұқсатсыз жұмысқа тартылатын.
Осыған байланысты, 2011 жылы қабылданған «Халықтың көші-қоны туралы» заңда шет ел жұмыс күшін тартудың жаңа тәртібі қабылданды және Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте рұқсатсыз жұмыс атқарушы шет ел азаматымен қатар оны рұқсатсыз жұмысқа қабылдаған жұмыс берушінің жауапкершілігін қатаңдаду туралы нормалар қабылданған.
Сондықтан Өзбекстаннан, Тәжікстаннан, Қырғызстаннан келіп рұқсатсыз жұмыс атқарушылар саны недәуір азайды және бұл жағдай қазақстандықтардың жұмысқа тұруына оңтайлы ықпал еттуі тиіс.

Ауылдық жерлерде жұмыссыздық деңгейі жоғары екені рас. Осыған байланысты, Елбасының тапсырмасына сәйкес 2011 жылы Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасы қабылданып, іске асырылуда. Аталған бағдарлама негізімен ауылдағы жұмыссыздықты азайтуға бағытталған.
Мысалы, бағдарламаның екінші бағыты бойынша кәсіпкерлікті дамыту тек ауылдық жерде іске асырылады. Өткен жылы 1435 ауыл тұрғындары микрокредит алу жолымен өз кәсіптерін ашты немесе дамытты. 2012 жылы 8 мың адамға микрокредит беру жоспарланып отыр. Ол үшін республикалық бюджетте 12 млрд. теңге қарастырылған.
Ал бағдарламаның үшінші бағытында әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі төмен елді мекендерде тұратын жұмыссыздар, өзін-өзі жұмыспен қамтып жүрген және әлеуметтік жағдайы төмен адамдарды әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі жоғары немесе экономикалық даму орталықтарына көшіріп жұмыспен қамту қарастырылған. Бұндай жағдайда оларға және отбасы мүшелеріне көшу үшін қаржылай көмек көрсетіледі және қызметтік тұрғын үймен қамтамасыз етіледі.
Сонымен қоса, жұмыссыздар бағдарламаның бірінші бағыты бойынша жаңа мамандық игеру, қайта дайарлаудан өту, біліктілігін аттыру арқылы жұмысқа орналасу мүмкіншілігіне ие бола алады.
Және осы жылы аталған Бағдарлама ауылдық тұрғындарды жұмыспен қамтудың тағы бір тетігімен толықтырылды. Он млрд.теңге қосымша қарастырылып ауылды елді мекендерде әлеуметтік нысандарды, жолдарды жөндеу, ауылдарды аббаттандыру шаралар арқылы жұмыспен қамту мәселелері қосымша шешімін таппақ.
Бұл тек қана біздің министрлікке қарасты бір бағдарламаның шеңберіндегі шаралар.
Жалпы мемлекет тарапынан жасалып жатқан іс-шаралардың ауылдағы жұмыссыздықты азайтуға өз ықпалын тигізетіні сөзсіз деп есептеймін.

Келісемін, бұл сұрақ басқа министрліктің құзырында деп жауап беруден бас тартпайын. Қандас бауырларымыздың мәселелері әлі де біздің министрлікке жақын мәселелер, сондықтан келесі жауап қайтарамын.
«Халықтың көші-қоны туралы» заңында белгіленген оралмандардың көшiп келу квотасы, өз мәні бойынша – Үкімет белгiлейтiн оралмандар отбасыларының санына шектеу.
Осыдан 10-15 жылдар бұрын нақты қоныс аударған отбасылар саны белгіленген квотадан екі-үш есе артық болған. Сонда да ағайындардың ешқайсысы шыққан еліне қайтарылмай, азаматтығын алып Қазақстанда қоныстанып қалды.
Яғни, квотаның болмауын Қазақстанға көшіп келуді тоқтату деп түсіну дұрыс емес. Шет елдерде тұратын ағайындардың бүгінгі күні Қазақстанға көшіп келуіне ешқандай кедергі жоқ.
Ал азаматтық қабылдау мәселесіне келетін болсақ дәл бүгінгі күні уақытша қиындық болып отырғаны рас. Оның себебі 2011 жылы «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» заңға өзгерістер енгізген кезде этникалық қазақтардың өтінішін бұрынғы тұрған елінің азаматтығынан шықпай ақ қабылдау туралы норма қалыс қалып қойған.
Бүгін күні Парламент Сенатының қарауындағы заң жобасында аталған сұрақты шешу мәселесі қарастырылған. Сондықтан жуық арада этникалық қазақтардың Қазақстан Республикасының азаматтығын алу мәселесі өзінің оңтайлы шешімін табатын болады.
Және Сіздің назарыңызға – осы жылдан бастап, қандас бауырламыздың елге келген сәттен жұмыспен қамту және жеңілдетілген тәртіппен жалдамалы тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселелері Жұмыспен қамту 2020 жаңа бағдарламасының щеңберінде қаралатын болады.

Сіз де мені кешірерсіз, бірақ өкінішке орай, Сізде мен туралы дұрыс емес ақпарат болғаны. Себебі мен физик емеспін және физикаға қатысым жоқ.

Қазақстан Республикасы Үкіметімен бюджет саласы қызметкерлерінің еңбек ақы деңгейін көтеру бойынша бірталай жұмыстар жүргізілді.
Мемлекет Басшысының Қазақстан халқына 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын артыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Жолдауына сәйкес 2012 жылға дейін бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын кезең-кезеңмен 2 еселік деңгейге, оның ішінде 2011 жылы – 30%-ға көбейтілді.
Казіргі кезде мемлекеттік қызметті одан әрі жаңғырту жұмыстары жүргізіліп жатыр, ол мемлекет саласында жаңа еңбекақы жүйесін енгізуді қарастырады. Бұл ретте, жаңадан енгізетін еңбекақы төлеу жүйесі жауапкершілік, нәтижелілік және біліктілік қағидаларына сүйеніп, жеке сектордарғы еңбекақымен бәсекелес болады.
Сонымен қатар, еліміздің экономикасына 2008 жылы басталған дүниежүзілік қаржылық дағдарыс ықпал етті.
Егер дағдарыс жағдайында Еуропа елдерінің көпшілігі жалақы, әлеуметтік төлемдердің мөлшерін қысқартуда болса, біздің елімізде оған қарамастан әлеуметтік салада көптеген шаралар іске асырылуда, олардың ішінде зейнетақы төлемдері мен студенттердің стипендияларын көбейту, базалық зейнетақы төлемінің мөлшерін өмір сүру деңгейінің ең төменгі мөлшеріне қарағанда арттыру, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы мен арнайы мемлекеттік жәрдемақының мөлшерін ұлғайту.
Республикалық бюджетте Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы, 2011 - 2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ісін дамытудың «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасы, «Балапан» өңірлік бағдарламасы, «Мәдени мұра» стратегиялық ұлттық жобасының тұжырымдамасы шеңберіндегі іс-шараларды іске асыруға қаражаттар қарастырылған.
Жалпы, бюджет жобасы әлеуметтік бағдарланған болып табылатындығын айтуға болады.
Осы мақсатта үш жылдық бюджет жобасында экономикалық дамуды ынталандыруға бағытталған едәуір қаражат көзделген.
Осыған орай, бюджет қызметкерлерінің жалақысын көтеру маңызы зор басқа да әлеуметтік – экономикалық сипаттағы кешенді шараларды іске асыруға арналған шығыстарды көре отырып қаралған.

Құрметті Тілеулес! Елімізде зейнетақы мен жәрдемақылар республикалық бюджет есебінен төленеді. Және олардың есебі барлық өңірлер үшін бірдей. Себебі мөлшері және есептеу тәртібі заңдармен белгіленеді.
Әрине бүгінгі зейнетақы, жәрдемақы мөлшерлеріне көңіліміз толады деп айта алмаймыз. Бірақ жыл сайын Үкімет әлеуметтік төлемдерді міндетті түрде арттыруда. 2009-2011 жылдары 25 және 30 пайызға арттылырып келді. Және бүгінге тек республикалық бюджеттен төленетін әлеуметтік төлемдердің көлемі бір триллион теңгеден асады. Әлеуметтік төлемдер, оның мөлшері Үкімет үшін әр қашанда маңызды және бірінші кезектегі мәселелер қатарында болады.

Жастарды, оның ішінде жас мамандарды қолдау мемлекеттік саясаттың басым бағытының бірі. Бұл жұмыс «Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар саясаты туралы» заңының аясында іске асырылуда.
Бүгінгі күні Парламент Мәжілісінің қарауында аталған заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасы қаралуда. Онда жас мамандарды тұрғын үймен қамтамасыз ету, өз істерін ашамын дегендерге жеңілдетілген микрокредит беру мәселелері қарастырылуда.
Сонымен қоса, Елбасының тапсырмасына сәйкес 2011 жылы Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасы қабылданып, іске асырылуда. Аталған бағдарлама негізімен жастар, оның ішінде ауыл жастары аралығындағы жұмыссыздықты азайтуға бағытталған.
Іске асырыла бастаған сегіз ай ішінде бағдарламаға қатысушылардың 60 пайызын жастар құрап отыр.
Мемлекет тарапынан жасалып жатқан іс-шаралардың жастар арасындағы жұмыссыздықты азайтуға өз ықпалын тигізетіні кәміл сенемін.
Билік тарапының кландарға бөлініпті деген сұрақты қолдамаймын.
Үкімет басшылығындағы қызметкерлер республиканың әр-бір өңірлерінен шыққандар. Мен өзімде бүгінгі лауазымды қызметке бір кланнының мүшесі болғандықтан емес, білімімнің, біліктілігімнің негізінде тағайындалап жұмыс атқарып жатырмын.

Мүгедектерге айлық жәрдемақы тағайындау және төлеу мәселелері «Қазақстан Республикасында мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша және жасына байланысты берiлетiн мемлекеттiк әлеуметтiк жәрдемақылар туралы» 1997 жылғы 16 маусымдағы және «Қазақстан Республикасындағы арнаулы мемлекеттік жәрдемақы туралы» 1999 жылғы 5 сәуірдегі Қазақстан Республикасының Заңдарымен реттеледі.
Аталған нормативтік акт бойынша мүгедектерге ай сайын (жеңілдіктің орнына) мемлекеттiк әлеуметтiк жәрдемақы және арнаулы мемлекеттік жәрдемақы төленеді.
Қызметтік үлес не табысқа қарамастан, белгіленген тәртіп бойынша мүгедек деп танылған адамдардың жәрдемақы алуға құқықтары бар.
Жәрдемақылардың көлемдері мүгедектік топқа, мүгедектік себебіне, ең төменгі күнкөріс деңгейіне (ЕТКД) және айлық есептік көрсеткішке (АЕК) қарай республикалық бюджеттің тиісті қаржылық жылына белгіленеді.
ЕТКД және АЕК-тің мөлшерлерінің өзгеруіне байланысты жәрдемақылар жылда қайта қарастырылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекет саясатының басты мақсаты» Жолдауында мемлекеттiк әлеуметтiк жәрдемақы және арнаулы мемлекеттік жәрдемақылардың, соның ішінде мүгедектік бойынша жәрдемақылар мөлшерін 2009 жылдан бастап жыл сайын орта есеппен 9 пайызға арттыру қарастырылған.
Жолдауды іске асыру мақсатында 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап аталған жәрдемақылар 9 пайызға көтерілген.
Мемлекеттiк әлеуметтiк жәрдемақыларды арттыру одан әрі арттыру мәселесі мемлекеттің қаржылық мүмкіндіктеріне қарай қарастырылады.
Сонымен бірге, мемлекет мүгедектерге әлеуметтік қолдау көрсететінін атап өткен жөн.

Қазақстан Республикасында жалпыға бірдей құқықтық оқытуды ұйымдастыру Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің басқаруымен жүзеге асырылуда.
Аталған мемлекеттік орган тарапынан құқықтық түсіндіру жұмысы барысына тиісті талдау, әлеуметтік сауалнама жұмыстары жүргізіліп, оның қорытындылары бойынша тиісті ұсыныстар мен шаралар қабылданады.
Мәселен, құқықтық мәдениет деңгейiн одан әрi арттыру, құқықтық түсiндiру жұмысының нысандары мен әдiстерiн жетiлдiру, азаматтарды құқықтық оқыту мен тәрбиелеудiң тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында Қазақстан Республикасының Үкiметiнің 2008 жылғы 29 қарашадағы № 1116 қаулысымен «Құқықтық түсiндiру жұмысы, құқықтық мәдениет деңгейiн арттыру, азаматтарды құқықтық оқыту мен тәрбиелеу жөнiндегi 2009 - 2011 жылдарға арналған бағдарламасы» бекітілген.
Ал, Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2012 жылғы 2 наурыздағы № 285 қаулысымен «Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтық мәдени деңгейiн арттыру жөнiндегi 2012 - 2014 жылдарға арналған кешендi жоспары» бекітілген.
Оған қоса, әр мемлекеттік органдар өздерінің веб-сайттарында тиісті құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізуде және өз саласына қатысты тиісті нормативтік құқықтық актілерді орналастырған.
Бұл дегеніміз, әр азамат интернет арқылы өзін мазалап отырған мәселесіне қатысты ақпаратты, сонымен қатар тиісті сұрақ жолдап, оған жауапты тиісті мемлекеттік органының веб-сайтттына кіру арқылы алуына болатынын көрсетеді.

Облыс әкімшіліктері жұмысшылардың, қоғамның, мемлекеттің болашағын қорғау барысында ұжым басшыларымен, олардың ұлтына, жергілікті ұжымды немесе шет ел компанияларын басқарғанына қарамастан бірдей талап қою арқылы жұмыс атқаруға тиіс және солай іске асырылуда да деп есептеймін.