Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Азат Еуропа/Азаттық радиосының белгісі
Халықаралық баспасөз институты (IPI) дүйсенбі, 17 наурызда Азат Еуропа/Азаттық радиосы (АЕР/АР) мен басқа да америкалық БАҚ-тарға қолдау білдіріп мәлімдеме жасады. АҚШ президенті Дональд Трамп жеті мемлекеттік агенттіктің қызметін қысқарту туралы жарлық шығарғаннан кейін ол мекемелердің жабылу қаупі төнген. Қысқарту ұсынылған мекемелер арасында АЕР/АР, "Америка дауысы", Азат Азия радиосы, Куба мен Латын Америкасына хабар тарататын Марти радиосы, Таяу Шығыстағы хабар тарату желілері (MBN) және Ашық технологиялар қоры сияқты ақпарат таратушы ұйымдарға жетекшілік жасайтын АҚШ-тың ғаламдық медиа жөніндегі агенттігі (USAGM) де бар.
IPI Трамп әкімшілігінің шешімін қатты сынға алды. Институт мәлімдемесінде атап көрсетілгендей, кемінде үш БАҚ – "Америка дауысы", Азат Еуропа/Азаттық радиосы және Азат Азия радиосы – авторитар режимдері бар елдер үшін аса маңызды ақпарат көзіне жатады. Бұған дейін Совет одағының қоластында болған халықтарға, ал қазір Иран, Қытай және Солтүстік Корея сияқты елдерге маңызды ақпарат жеткізіп отыр деген ІРІ.
Азат Азия радиосының президенті Бэй Фань Трамптың шешімін "диктаторлар мен деспоттарға арналған сыйлық" деп атады. Азат Еуропа/Азаттық радиосы медиакорпорациясының президенті әрі бас атқарушы директоры Стивен Капус егер радио жұмысын тоқтатса, онда "Ирандағы аятоллалар, қытайлық коммунистік басшылар және Мәскеу мен Минскідегі автократтар 75 жылдан кейін Азат Еуропа/Азаттық радиосының таратылғанын тойлайтын болады. Қарсыластарымыздың қолына жеңісті тапсыру оларды күшті етіп, Американы әлсіретеді" деді.
Азат Еуропа/Азаттық радиосы директорлар кеңесінің жетекшісі Лиза Кертис USAGM-нің грантты тоқтату жөніндегі хаты АҚШ заңдарына қайшы екенін айтып, заңгерлер тобы Азаттық жұмысын үзбеу үшін қажетті жұмыстарды атқарып жатқанын мәлімдеді.
IPI АҚШ үкіметінен шешімін өзгертуін және өз медиа ұйымдары мен олардың қызметкерлерін қорғауды талап етті.
Еуропа елдері Азаттық радиосына қолдау білдірді
Дүйсенбі, 17 наурызда Еуропа одағының сыртқы саясат жөніндегі жоғары өкілі Кая Каллас Еуроодақ өз қаржы көздерінен Азат Еуропа/Азаттық радиосының қызметін қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады деп мәлімдеді. Алайда ол Еуропа бұл мәселені "автоматты түрде" шешемін деп уәде бере алмайтынын да айтты.
Чехияның сыртқы істер министрі Ян Липавский жексенбіде жасаған мәлімдемесінде АЕР/АР және "Америка дауысы" медиалары қызметінің маңызын айта келе, оларды авторитаризм жағдайында өмір сүріп жатқан халықтарға "шамшырақ" іспеттес деп атады. Липавский Еуропа елдерін АЕР/АР-ға қызметін жалғастыруға мүмкіндік беретін қаржы іздеп табуға үндеген.
Польшаның сыртқы істер министрі Радек Сикорский АЕР/АР мен басқа да БАҚ-ты қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін Еуропаның демократия қорының бюджетін ұлғайтқан жөн болар еді деген ой айтты. "Бұлар – лайықты институттар, олардың миссиясы жалғасуы тиіс", – деді Сикорский.
Журналистік ұйымдар мен халықаралық қауымдастықтың реакциясы
АЕР/АР және "Америка дауысы" медиаұйымдарына қолдау білдіріп жатқандар арасында көптеген америкалық және халықаралық журналистік ұйымдар, соның ішінде Ұлттық баспасөз клубы, "Шекарасыз тілшілер" ұйымы, Журналистерді қорғау комитеті, т.с.с. бар. Брюссельде орналасқан шетелдік тілшілер ассоциациясы (API-IPA) өз мәлімдемесінде АЕР/АР журналистерін "толық қолдайтынын" айтып, ұйымды қаржыландырудан айыруды тәуелсіз журналистика мен баспасөз еркіндігіне жасалған соққы деп бағалаған.
Сол сияқты, АЕР/АР хабар тарататын аймақтарды тұратын жекелеген құқық қорғаушылар, саяси сарапшылар мен журналистер де цензура орнаған және сөз еркіндігі шектелген елдердегі халықтар үшін Азаттық маңызды ақпарат көзі екенін, оның қызметінің тоқтаса, орны толмас өкініш болатынын айтып жатыр.
Кремльдің жүргізіп отырған саясатының кесірінен шетелден жұмыс істеуге мәжбүр болған ресейлік тәуелсіз медиалар да Азаттық радиосына қолдау танытқан. "Новая Газета – Европа" басылымы Азаттық радиосын қолдайтынын мәлімдеп, "қазіргі уақытта бұл Ресей аймақтарындағы оқиғалар туралы цензурадан ада маңызды ақпарат көзі, ол тек Ресей тұрғындары үшін ғана емес, сонымен бірге соғыстың аяқталуын қалайтын бүкіл демократиялық әлем үшін маңызды" деп жазған.
Азат Еуропа/Азаттық радиосы – АҚШ Конгресі бөлген грант есебінен USAGM арқылы қаржыландырылатын тәуелсіз медиакорпорация. Азаттық радиосы жұмысын 1953 жылғы 1 наурызда бастаған. Орталық Азия елдері тілдерінде (арасында қазақ тілі де бар) хабар тарататын Түркістан редакциясы 1953 жылғы 18 наурызда алғаш рет эфирге шыққан еді.
USAGM – апта сайын 360 миллионнан астам адамға 50-ге жуық тілде жаңалық хабар тарататын ұйымдарды қадағалайтын АҚШ-тың тәуелсіз мемлекеттік агенттігі.
Азаттық радиосы. 70 жыл
1/27Азаттық радиосы жүйесіндегі телетайп операторы. 1950-жылдардағы сурет.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
3/27Композитор Вернон Дюк (Владимир Дукельский) Азаттық радиосының тілшілері Виктория Семенова (ортада) мен Михаил Коряковқа (оң жақта) сұхбат беріп отыр. Мюнхен, Батыс Германия, 1955 жыл.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
6/27Совет өкіметі Азаттық радиосы хабарларын жұрт естімеуі үшін арнайы толқын тұншықтырғыш құралдарды белсенді пайдаланды. Бұл құралдар 1985 жылғы сәуірде Совет Одағында билік басына келген Михаил Горбачевтің қайта құру саясаты кезінде, 1988 жылы жұмысын тоқтатты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
9/27
Азаттық радиосының қызметкері Баймырза Хаит (сол жақта) пен ақын Хамза Абдуллин. Алматы, 1995 жыл. Екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыста тұтқынға түсіп, "Түркістан легионында" болған. Сурет Хасен Оралтайдың жеке қорынан алынды.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
10/27
"Бостандық радиосы" кезінде бас редактор болған ақын Мәулікеш Қайбалдының "Қайғы" атымен әзірлеген жаңалықтары. Азаттық радиосының бұрынғы директоры Хасен Оралтайдың жеке қорынан.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
11/27
"Бостандық радиосы" кезінде бас редактор болған ақын Мәулікеш Қайбалдының "Қайғы" атымен әзірлеген жаңалықтары. Азаттық радиосы Қазақ бөлімінің бұрынғы директоры Хасен Оралтайдың жеке қорынан.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
13/27Азаттық радиосының қызметкері Фрэнсис Рональд АҚШ-тағы қаранәсілді адамдардың құқығын қорғаушы қоғам қайраткері Мартин Лютер Кингтен (сол жақта) сұхбат алып отыр. 1966 жыл
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
15/27Радио өз тарихында түрлі кезеңді бастан кешірген. Тіпті террористер шабуылына ұшыраған кездері де болды. 1981 жылғы ақпанда радионың Мюнхендегі ғимаратының бір шетінде жарылыс болып, чехословак жаңалықтар қызметі зардап шекті. Жарылысты коммунистік билік басқаратын елдің тапсырмасымен еуропалық террористер тобына кіретін қылмыскерлер жасағаны кейін тексеру нәтижесінде белгілі болды.
Суретте: Азат Еуропа/Азаттық радиосының штаб-пәтеріне жасалған террорлық шабуылдан кейін. Мюнхен, Батыс Германия, 1981 жылғы ақпан.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
16/27
Қытайдағы коммунистік режимнің қуғын-сүргінінен қашып, Түркияға қоныс аударған қазақ Хасен Оралтай (1933 - 2010) 1960-жылдардың екінші жартысында Азаттық радиосына қызметке қабылданды. Хасен Оралтайдың жеке қорындағы сурет.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
17/27
Азаттық радиосы Қазақ редакциясы таратқан хабарлардың жазбаша мәтіні. Азаттықтың бұрынғы директоры Хасен Оралтайдың жеке қорынан. Астанадағы Ұлттық академиялық кітапхана.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
18/27Азаттық радиосының 1970-жылдары әлем қазақтары туралы әзірлеген хабарларының жазбасы. Азаттық радиосының бұрынғы директоры Хасен Оралтайдың жеке қорынан. Астанадағы Ұлттық академиялық кітапхана.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
21/27Совет тұсындағы санаулы қазақ диссиденттерінің бірі Махмет Құлмағамбет (1930-2008 жж.) Азаттық радиосында 1980 жылдан 1995 жылы зейнет демалысына шыққанға дейін жұмыс істеді. 1930 жылы Қостанай өңірінде дүниеге келген Махмет Құлмағамбет советтік идеологияға қарсы шыққаны үшін сотталып, 1962-1972 жылдар аралығында Сібірде айдауда болды. Совет билігі оны Батысқа кетуге мәжбүр етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
22/27Азаттық радиосы Қазақ бөлімінің қызметкерлері: (солдан оңға қарай) Нұркамал Пынар, Хасен Оралтай, Талғат Қосжігіт, Әбдіуақап Қара, Әлихан Жаналтай. Мюнхен, Батыс Германия. 1995 жыл.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Түгел оқыңызҚысқарту
24/271993 жылы шілдеде Азат Еуропа/Азаттық радиосының постсоветтік елдердегі үшінші бюросы Алматы қаласында ашылды. Журналист Қиял Сабдалин (суретте) осы бюроның алғашқы жетекшісі болды.
