Ақыртас қалашығының қазіргі ахуалы

30 сәуір 2019 жыл, 16:42

Қуанышбек ҚАРИ

Тараздан шығысқа қарай 50 километрдей жердегі Ақыртас сарай кешені 2014 жылы ЮНЕСКО тізіміне алынды. Содан беріде Ақшолақ темір жол станциясынан Ақыртасқа апаратын бірнеше шақырымдық жолға асфальт төселді. Белсенді түрде қызмет көрсетпесе де ескерткіш маңынан музейге арналған ғимарат салынды.

Сарай кешені таудан аққан су алмайтындай қырат үстіне салынған. Қалашықтың құрылысы аяқталмаған деп есептеледі. Тау бөктеріндегі қалашық орнынан қыштан жасалған құбырлар да табылған. Ақыртастың бірнеше қақпасы арасын дәліз-көшелер жалғастырып жатыр.

Ескерткіштің нақты тарихы туралы толымды дерек аз. Кейбір зерттеушілер сарай кешенін ғибадатхана болуы мүмкін деп болжайды. Қалашықтың орналасу тәртібі Таяу Шығыстағы кейбір көне қалалардың жобасына ұқсайды.

Ақыртас маңынан Батыс Қытай - Батыс Еуропа тас жолы және темір жолы желісі өтеді. Бұл археологиялық кешен World list - tourist attraction - Әлемдегі туристік тартымды нысандар тізіміне де енгізілген. Тұрар Рысқұлов ауданы, Жамбыл облысы. Сәуір, 2019 жыл.

Түгел оқыңыз Қысқарту

1 Адамдар Ақыртасқа тарихи ескерткішті тамашалау үшін ғана бармайды. Бұл нысанды зиярат мекені көріп, ақтық байлап, тілегінің орындалуын сұрайтындар да бар.

2 Ақыртас археологиялық кешені 8-12 ғасырлардың мұрасы деп есептеледі. Қалашықтың орны кейде зәулім сарай орнына, кейде қамал-қорғанға да ұқсайды.

3 Ескерткіштің сақталған бөлігі массивті тас блоктардан қаланған. Сарай сыртында басқа да ғимараттардың орыны немесе іргетестары сақталған.

4 Кешен ішінде әртүрлі бөлмелердің, су сақтайтын хауыздардың, айвандар мен дәліздердің орыны сақталған.

5 Ақыртастағы тас блоктарды көтеру қазіргі техникаға да оңай емес.

6 Геометриялық дәлдікпен кесілген тас блоктардың бетіндегі сызықтар да назар аудартады.

7 Ақыртастағы тас блоктардың өлшемі де әртүрлі болған.

8 Ақыртас 162-138,5 метр аумақты алып жатыр. Қабырғасының сақталған тұстағы биіктігі үш метрден асады. Қамал шетінде дөңгеленте салынған мұнара орындары байқалады.

9 Тас блоктардың кейбіріне қазіргі адамдар да атын жазып кеткен.

10 Ақыртас батысындағы тас қашайтын орындағы тас блоктың бетіне жазылған адам аттары.

11 Тас қашайтын орында жасалған астауға ұқсайтын бұйым. Таяу Шығыстағы кейбір қалашықтарда мұндай тас астауларды зороастризм дініндегі құрбандық шалу рәсімімен байланыстырып жатады.

12 Астауға ұқсайтын бұйым жиегіндегі тасбақа.

Қуанышбек ҚАРИ

"Азаттық-70", "Азаттық толқынында" подкастарының және "Шайхана" блогының авторы. Азаттықтың Алматы бюросының бас редакторы болған. Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дің журналистика факультетін бакалавр дәрежесімен, Тегеран университеті парсы әдебиеті факультетін магистр дәрежесімен тәмамдаған.

Иран телерадиобірлестігі әлемдік қызметінде тілші, кейін қазақстандық бірнеше БАҚ-тың Ирандағы тілшісі қызметтерін атқарған. Қазақстандық ақпарат агенттіктерінде, газет-журналдарда тілші, бөлім меңгерушісі, бас редактордың бірінші орынбасары болған.