Мұжтаба Хаменеи Иранның жаңа жоғарғы көшбасшысы болып жарияланды

Иран және АҚШ-Израиль күштері арасындағы қарулы қақтығыс күшейіп жатқан шақта Канада премьер-министрі Марк Карни Таяу Шығыстағы шиеленісті тез арада бәсеңдетуге үндеді. Ол қарулы жанжалға қатысушы тараптардың бәрін халықаралық ережелерді сыйлауға шақырды.

Карни АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әскери операция бастағанда БҰҰ-мен және өз одақтастарымен, соның ішінде Канадамен кеңеспегеніне өкініш білдірді. Ол АҚШ-тың Иранға қарсы әскери іс-қимылына "қынжыла" отырып қолдау танытатынын мәлімдеді деп жазды Bloomberg. Өйткені бұл қақтығыс "халықаралық тәртіп күйрегенінің" тағы бір мысалы болды деген Карни.

"Біз тараптардың бәрін, соның ішінде АҚШ пен Израильді де, халықаралық өзара іс-қимыл ережелерін сақтауға шақырамыз. Канада әскери әрекеттерді мүмкіндігінше тез тоқтатуға үндейді және осы мақсатқа жетуге көмектесуге дайын", – деп мәлімдеген Канада премьер-министрі 4 наурызда Сиднейде өткен баспасөз мәслихатында.

Сонымен бірге ол Иранның ядролық қаруға қол жеткізуіне жол бермеу және Тегеранның терроризмді қолдауынан халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке төнетін қатердің алдын алу мақсатына келісетінін айтқан. Алайда мұның "АҚШ пен Израиль үшін шектеусіз рұқсат емес" екенін де атап өткен.

Карни Иранға жасалған шабуылдар "бір қарағанда халықаралық құқыққа сай келмейтіндей көрінеді" деген, әйткенмен бұл әрекеттердің заңдылығын түсіндіру АҚШ пен Израильдің міндеті екенін, ал өзі халықаралық құқық саласы маманы емесін айтқан. Премьер-министр "халықаралық тәртіптің кезекті рет күйреуіне" тоқталып, Давоста сөйлеген сөзін еске салды, онда да ол "халықаралық тәртіп үзілді" деген болатын.

Карни сонымен қатар өз үкіметі "Иран халқының еркі құрметтелетін және билікке сол ерікке сай үкімет келетін" шешімді көргісі келетінін, алайда оның қалай жүзеге асуы мүмкін екенін нақты айта алмайтынын жеткізді.

2 наурыз күні Канада сыртқы істер министрі Анита Ананд Оттава әскери операцияларға қатысуды жоспарламайтынын мәлімдеген.

Reuters және CNN басылымдары Ирактың Күрдістан аймағында орналасқан ирандық күрд қарулы топтары кейінгі күндері АҚШ өкілдерімен Иранның батысындағы қауіпсіздік күштеріне шабуыл жасау мүмкіндігін талқылаған деп жазды. Басылымдар мұндай ақпаратты осы мәселеден хабардар дереккөздерге сүйеніп жариялаған.

Мәліметтерге сәйкес, Иран-Ирак шекарасы бойындағы күрд топтары коалициясы АҚШ пен Израиль күштері Иран нысандарына шабуыл жасап жатқан тұста Иран әскерін әлсіретуге бағытталған іс-әрекеттерге дайындалып жатыр.

Екі дереккөздің айтуынша, мақсат – Тегерандағы режимге қарсы кең ауқымды қарсылыққа жағдай жасау.

Топтар АҚШ-тың әскери қолдауына үміт артып, Орталық барлау басқармасы (CIA) арқылы қару-жарақ жеткізу мүмкіндігін де талқылаған деп хабарланды.

Алайда операция бастау туралы түпкілікті шешім әлі қабылданбаған. Кейбір болжам бойынша, ирандық күрд фракциялары қазіргі таңда үкіметті тайдыруға қажет ресурстар мен бірлікке ие емес болуы мүмкін.

АҚШ пен Израильдің Иранға жасаған шабуылдары көрші ел – "Талибан" қозғалысы басқаратын Ауғанстанда бағаның көтерілуіне себеп болды, дейді тұрғындар мен саудагерлер.

Иранмен шектесетін Ауғанстанның батысындағы Герат уәлаятындағы тұтынушылар азық-түлік пен жанармай бағасы күрт өскенін айтады. Қауіпсіздік мақсатында толық аты-жөнін жарияламауды сұраған Герат тұрғыны Ахмади ханым Азаттықтың Ауған қызметіне (Radio Azadi) берген сұхбатында шабуылдардың экономикалық салдары тез байқалғанын айтты.

"Ирандағы бұл жағдай Ауғанстанға да өте жаман әсер етті. Сұйылтылған газдың, қызанақтың және басқа да тұрмысқа қажет заттардың бағасы қатты өсті", – деді ол.

Ел астанасы Кабулда да абыржу байқалады.

Кітап сатушы Ахмад Файзи бағаның өсуі өз отбасына күнделікті қажет заттарды сатып алуды қиындатқанын айтты.

"Бұрын тосаптың құтысы 80 афгани (1,30 доллар) тұратын, қазір 150. Газдың бір килограмы 60 афгани еді, қазір 75 болды. Адамдар аш қалуы мүмкін деп алаңдаймын", – дейді ол.

Ауғанстан нарықтары негізінен Ираннан, Пәкістаннан және Орталық Азия елдерінен келетін импортқа тәуелді. "Талибан" билігінің мәліметінше, биыл Иранмен сауда көлемі 1,6 миллиард доллардан асқан.

Дүкен иесі Хиял Мохаммад кейінгі күндері қант, шай, өсімдік майы және жұмыртқа бағасы өскенін айтты.

Ирандық БАҚ Тегеран азық-түлік пен ауыл шаруашылығы өнімдері экспортын уақытша тоқтатқанын хабарлады.

Ауғанстанның Сауда және инвестициялар палатасының өкілі Азарахш Хафези ұзаққа созылған үзілістер тек инфляцияға ғана емес, тауар тапшылығына да әкелуі мүмкін деп ескертті.

"Мәселе тек бағаның өсуінде емес, мені ашаршылық болуы мүмкін деген қауіп алаңдатады", – дейді Хафези.

4 наурыз күні Израиль қорғаныс армиясы Иран астанасындағы нысаналарға жаңа шабуылдар легін бастағанын мәлімдеді.

Ирандық бірнеше жаңалық арналары Тегеранның әр тұсында, соның ішінде қаланың шығыс және солтүстік-шығыс аудандарында бірнеше жарылыс болғанын хабарлады.

Иранның мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдары бұл шабуылдар туралы әзірге ақпарат таратқан жоқ.

Сонымен қатар, интернет байланысының үзілуі шабуыл жасалған жерлер туралы жедел ақпарат алуды шектеп отыр.