Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Жаңаөзен оқиғасы құрбандарын еске алу шарасы. Жаңаөзен, 11 желтоқсан 2021 жыл.
Қазақстандағы бірнеше адам құқығын қорғау ұйымы Жаңаөзен оқиғасына байланысты халықаралық деңгейде тәуелсіз зерттеу жүргізу туралы бастаманы қолдап, азаптау туралы шағымдарды тексеруді талап етті.
15 желтоқсан күнгі мәлімдемесінде ұйым өкілдері 2011-2012 жылдары Жаңаөзен оқиғасына байланысты тергеу амалдары жүргізіліп, сот өткен кезде айыпталушылардың азаптау туралы шағымдары қараусыз қалғанын еске салған. Олар "қызметтік өкілетін асыра пайдаланғаны үшін" бес полицей сотталғанмен "полицияға халыққа оқ атуға кімнің бұйрық бергені анықталмады" деп жазды.
"Жаңаөзен және Шетпедегі қайғылы оқиғалар кезінде мемлекет бейбіт халыққа оқ атып, азаматтардың өмір сүру құқығын бұзды, еркінен тыс ұстап, азаптауға ұшырамау және әділ сотталу құқықтарына нұқсан келтірді деп санаймыз" делінген мәлімдемеде.
Мәлімдеме авторлары Қазақстан билігі халықтың сеніміне қайта ие болу үшін "Жаңаөзен оқиғасын тәуелсіз зерттеуі қажет" деп мәлімдеген БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі бас хатшысы Нави Пиллэй мен БҰҰ-ның бейбіт жиналу және бірігу еркіндігі жөніндегі арнайы баяндамашысы Майна Киаидің үндеуін қолдайтынын атап өткен.
Олардың мәлімдемесінде бірнеше талап бар. Атап айтқанда:
Азаптау шағымдарын мұқият зерттеу;
2011 жылы 16,17,18 желтоқсанда ұсталған әйелдерге күш қолданылғаны жайлы ақпаратты тексеру;
Жаңаөзен мен Шетпеде қаза болған: Жақсылық Тұрбаев, Жансәуле Қарабалаева, Базарбай Кенжебаев, Александр Боженко, Төребек Төлегенов, Ғалымжан Кенжебаев және қаза болғандардың тізімінде жоқ өзге азаматтардың өлімін мұқият тексеру;
2011 жылы мұнайшылар ереуілі жалғасып жатқан тұста мемлекеттік органдар, прокуратура, полиция, ҰҚК және "Қаражанбасмұнай", "Өзенмұнайгаз", "Ерсай каспиан контрактор" мұнай компанияларының әрекетіне құқықтық баға беру.
Оған "Либерти" қоры, Адам құқығы және заңдылықты сақтау бюросы, Халықаралық құқықтық бастама және Ар.Рух.Хақ ұйымы қол қойған.
2011 жылы 16 желтоқсанда Маңғыстау облысындағы Жаңаөзен қаласында еңбек жағдайын жақсартуды талап еткен мұнайшылардың бірнеше айға жалғасқан бейбіт наразылық акциясын полиция оқ атып таратқан. Ресми мәлімет бойынша, "Жаңаөзен оқиғасы" кезінде 17 адам көз жұмған. Бірақ қала тұрғындары мен құқық қорғаушылар, құрбандар саны бұдан көп деп санайды.
Бірнеше жыл бұрын ереуілшілерге заңсыз оқ атқаны үшін полицияның бес офицері бес жылдан жеті жылға дейін түрме жазасына кесілген. Ал ереуілге қатысты "жаппай тәртіпсіздік ұйымдастыру" айыбы тағылған 37 адамның 13-і үш пен жеті жыл аралығында сотталған. 21 адам шартты жаза алып, үшеуі ақталған.
Жаңаөзен қырғынына байланысты қозғалған қылмыстық істер бойынша сотталғандардың барлығы кейін бостандыққа шықты. Кейбір қоғамдық белсенділер мен Жаңаөзен оқиғасының куәгерлері бейбіт халыққа оқ атуға бұйрық бергендер жауапқа тартылмады деп санайды.
Билік "Жаңаөзен шындығы ашылмады" деген құқық қорғаушылар мен белсенділер тұжырымен келіспейді. Бір күн бұрын вице-премьер Ералы Тоғжанов "Жаңаөзен оқиғасының нүктесі баяғыда қойылған" деп айтқан.
"Жаңаөзен шындығы ашылсын!" Маңғыстауда қантөгіс құрбандарын еске алды
1/17
Еске алу шарасы Жаңаөзен оқиғасынан кейін құрылған "Өзенмұнайгаз" бұрғылау жұмыстары басқармасы мекемесінің алдындағы алаңда өтті. Алайда сенбі күні мекеменің алдына күзет қойылып, күзетшілер "әлдебір тізім бойынша" адамдарды кіргізді. Олар әуелі Азаттық тілшісіне де "тізімде жоқсың" деп кіргізбеуге тырысты, жұрт наразы болған соң кіргізді. Мекемеге кіреберіс, 11 желтоқсан 2021 жыл.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
2/17Мекеме алдына үш палатка тігілді. Шараға шамамен 300 шақты адам жиналды. Арасында Жаңаөзен оқиғасы құрбандарының туыстары, оқиғадан зардап шеккендер, белсенділер болды. Жаңаөзен, 11 желтоқсан 2021 жыл.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
3/17Билік өкілдері тарабынан шараға Жаңаөзен әкімі Мақсат Ибағаров қатысты. "Бұл шараны кім ұйымдастырды?" деген Азаттық тілшісінің сауалына әкім "мекеме жұмысшылары" деп жауап берді. Оның сөзіне қарағанда, жекелеген орындарда індетке байланысты бірқатар тыйымдар бар. Сол себепті мекеме жұмысшылары шараны осы жерге өткізуді ұйғарған. Жаңаөзен, 11 желтоқсан 2021 жыл.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
4/17Еске алу шарасына белсенді Роза Төлетаева да келді. Роза Төлетаева – Жаңаөзен оқиғасынан соң абақтыға жабылған 13 адамның арасындағы жалғыз әйел. Жеті жылға сотталып, кейін бостандыққа шыққан Роза Төлетаева Жаңаөзен ісі бойынша сотта полицейлердің өзін азаптағанын айтқан. Оның сөзіне қарағанда, полицейлер тергеу барысында оны "шашынан көтеріп асып, тұншықтырған". Оның азаптау жайлы шағымы қаралмады. 11 желтоқсан күнгі еске алу шарасында ол бұл тақырыпқа әзірге оралғысы келмейтінін, Қазақстанда азаптау әлі тоқтамағанын айтты.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
5/17"Тергеу абақтысындағы азаптау" жайлы мәлімдеген, ауыр сырқаттан үш жыл бұрын қайтыс болған мұнайшы Мақсат Досмағамбетовтің шешесі Оңайгүл Досмағамбетова (сол жақтан алғанда алдыңғы қатарда үшінші болып тұр) жиналғандар алдында сөйледі. "Қанша еске алсақ та, баламыз ортамызға оралмайды, бірақ енді мұндай қанды оқиғалар қайталанбасын" деді ол.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
7/17Еске алу шарасына 2011 жылы оқиға кезінде "аяғыма оқ тиді, сол кезде берілген 500 мың теңгеден басқа көмек тимеді, қазір жұмыссызбын" деген Гүлмира Хангереева есімді 35 жастағы әйел де келді. Ол өзін Жаңаөзен оқиғасынан зардап шеккен азаматтардың бірі ретінде таныстырды. Хангереева облыс әкімі Нұрлан Ноғаевтың атына өзін жұмысқа алуды сұрап жазған арызын әкелген. Жиналғандардың бір бөлігі оның арызын құптап, қол қойып жатты.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
8/17Жиналғандар "Жаңаөзен оқиғасы кезінде жараландым" деп мәлімдеген, облыс басшылығынан жұмысқа орналастыруды сұрап хат жазған қала тұрғыны Гүлмира Хангерееваның арызын қолдап, қол қойып жатыр.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
11/17Жиналғандар оқиға құрбандарының атып атап, құран бағыштады. Белсенді Нұрлыбек Нұрғалиев 2011 жылы "қанға бөккен ауруханада алған жарасы жанына батып, ыңырсыған адамдардың үні әлі құлағымызда, бұл оқиғаны ұмытпаймыз" деді.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
12/17
Жаңаөзен оқиғасы куәгерлерінің бірі болған Александр Боженко да осы зиратта жерленген. 20 жастағы Александр Боженко 2012 жылы Жаңаөзен оқиғасы бойынша айып тағылған мұнайшылардың ісі қаралған сот процесі кезінде тергеушілердің көрсеткен қысымына шыдамай, мұнайшыларға қарсы жалған куәлік беруге мәжбүр болғанын мәлімдеп, сот залында олардан кешірім сұраған еді. Осыдан кейін көп ұзамай жас жігіт жұмбақ жағдайда қаза болған. Суретте Жаңаөзен тұрғыны Нұржан Нәренов Боженконың қабірі жанында тұр.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
13/17Белсенді Мұратбай Жұмағалиев зират басында "37 адам сотталған Жаңаөзен ісінің қайта тергелуін талап етеміз. Осыған дейін екі рет Ақордаға барып, хат тапсырдық. Жаңаөзен шындығы ашылуы тиіс! Бәз-біреулер билік кеткеннен кейін немесе кейін ашылады дейді. Бұл бос әңгіме. Қазір талап етпесек, ол ешқашан ашылмайды" деді. Суретте: Жиналғандар құран оқып отыр.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
15/17Ауыр сырқаттан көз жұмған мұнайшы Мақсат Досмағамбетовтің қабірі басында жұрт марқұмға құран бағыштады. Келгендер арасында марқұмның анасы Оңайгүл Досмағамбетова да бар. Маңғыстау облысы, Теңге ауылы 11 желтоқсан 2021 жыл.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
11 желтоқсанда Қазақстанның батысындағы Жаңаөзен қаласында он жыл бұрынғы қантөгіс құрбандарын еске алды. Оған шамамен 300 адам қатысты. Жиналғандар Жаңаөзен оқиғасының шындығы ашылмағанын алға тартып, "Жаңаөзен ісінің" қайта қаралуын талап етті.
