Accessibility links

Шоқан Уәлихановтың зираты мен мемориалдық музейі

Қазақтың көрнекті ғалымы, этнограф, фольклорист, саяхатшы һәм Қазақстан, Орта Азия және Шығыс Түркістан халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеуші Шоқан Уәлихановтың Жетісу өңірінде жерленгеніне биыл 151 жыл толды.

Шоқан (азан шақырып қойған есімі – Мұхаммедханафия) Шыңғысұлы Уәлиханов (1835-1865) өзінің қысқа ғұмырында ғылым саласында зор табыстарға қол жеткізіп, Орталық Азия халықтарының тарихы, географиясы, фольклоры мен қоғамдық-саяси құрылысы туралы көптеген құнды еңбектер қалдырды. 19-ғасырдағы орыстың белгілі ғалымдары мен саяхатшылары Шоқан Уәлихановты «ұлттық аймақтардан шыққан оқымысты, білімді адамдардың бірі» деп жоғары бағалаған.

Алматы облысында Шоқан Уәлихановтың құрметіне ашылған «Алтын емел» мемориалдық мұражай кешені бар. Ғалымның қайтыс болғанына 151 жыл толар күннің (ескі стиль бойынша 1865 жылғы сәуірдің 10-ы, жаңа стиль бойынша – 23 сәуір) қарсаңында Азаттық тілшісі осы кешенде болып қайтты.
Түгел оқыңыз

Қазіргі кезде Шоқан Уәлихановтың туберкулезден қайтыс болғаны туралы ресми ақпаратқа қарама-қайшы түрлі болжамдар айтылып жүр. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің отставкадағы полковнигі Болат Қыстаубаев «Шоқан Уәлихановтың құпиясы» атты кітабында Шоқанның ажалы аурудан емес, Ресей патшасы жансыздарынан келген деген жорамал айтады. Уәлихановты көре алмайтындар патша шенеуніктері арасында, қазақ ақсүйектері ортасында және оның бір-бірімен бақталас туыстары ішінде жетіліп артылатындықтан, оның көзін жою туралы тапсырманы орындаушылар табу да аса қиынға соқпаған болар еді. Алматылық өлкетанушы Андрей Михайлов та Шоқан Уәлихановтың ажалына қатысты ресми дерекке күмәнмен қарайды. Оның болжамы бойынша, 1865 жылы Шоқан жаңа барлау тапсырмасын орындауға кіріспес бұрын оның қайтыс болғаны туралы жалған хабар таратылған. Бірақ тарихшылардың көпшілігі Шоқан Уәлихановтың қазасы туралы ресми ақпаратты шынайы дерек деп санайды.
1

Қазіргі кезде Шоқан Уәлихановтың туберкулезден қайтыс болғаны туралы ресми ақпаратқа қарама-қайшы түрлі болжамдар айтылып жүр. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің отставкадағы полковнигі Болат Қыстаубаев «Шоқан Уәлихановтың құпиясы» атты кітабында Шоқанның ажалы аурудан емес, Ресей патшасы жансыздарынан келген деген жорамал айтады. Уәлихановты көре алмайтындар патша шенеуніктері арасында, қазақ ақсүйектері ортасында және оның бір-бірімен бақталас туыстары ішінде жетіліп артылатындықтан, оның көзін жою туралы тапсырманы орындаушылар табу да аса қиынға соқпаған болар еді.
Алматылық өлкетанушы Андрей Михайлов та Шоқан Уәлихановтың ажалына қатысты ресми дерекке күмәнмен қарайды. Оның болжамы бойынша, 1865 жылы Шоқан жаңа барлау тапсырмасын орындауға кіріспес бұрын оның қайтыс болғаны туралы жалған хабар таратылған.

Бірақ тарихшылардың көпшілігі Шоқан Уәлихановтың қазасы туралы ресми ақпаратты шынайы дерек деп санайды.

Шоқан Уәлиханов мемориалдық кешені сол жерге жақын орналасқан Жоңғар Алатауы жотасының атауымен «Алтын емел» деп аталады. Алматыдан бұл жерге келу үшін әуелі 180 километр жол жүріп Сарыөзек кентіне, сонан кейін оңтүстік-шығысқа қарай тағы 22 километр жүріп Шаңқанай ауылына жету керек.
2

Шоқан Уәлиханов мемориалдық кешені сол жерге жақын орналасқан Жоңғар Алатауы жотасының атауымен «Алтын емел» деп аталады. Алматыдан бұл жерге келу үшін әуелі 180 километр жол жүріп Сарыөзек кентіне, сонан кейін оңтүстік-шығысқа қарай тағы 22 километр жүріп Шаңқанай ауылына жету керек.

Шаңқанай ауылын сонымен бірге Шоқан ауылы деп те атайды. Бұл ауыл совет заманында Шоқан Уәлиханов атындағы колхоз орталығы болған. Суретте: Шоқан Уәлихановтың мемориалдық кешені маңындағы көше. Ауылдың бұл тұсы таза әрі жөнделгені байқалады.
3

Шаңқанай ауылын сонымен бірге Шоқан ауылы деп те атайды. Бұл ауыл совет заманында Шоқан Уәлиханов атындағы колхоз орталығы болған.

Суретте: Шоқан Уәлихановтың мемориалдық кешені маңындағы көше. Ауылдың бұл тұсы таза әрі жөнделгені байқалады.

Шаңқанайдағы Шоқан Уәлиханов музейі іргесінде бұрынғы колхоз қонақүйі орналасқан. Қараусыз ғимараттың тозығы жетіп, қабырғалары мен шатыры ғана қалған. Музей меңгерушісінің айтуынша, қонақүйді қайта қалпына келтіріп, ол жерде академиктер мен профессорлардың жанға тыныш, беймарал жағдайда жұмыс істеуіне қолайлы, жайлы жатын орындары бар ғылыми-зерттеу орталығын ашу туралы ұсыныстар да айтылған.  
4

Шаңқанайдағы Шоқан Уәлиханов музейі іргесінде бұрынғы колхоз қонақүйі орналасқан. Қараусыз ғимараттың тозығы жетіп, қабырғалары мен шатыры ғана қалған. Музей меңгерушісінің айтуынша, қонақүйді қайта қалпына келтіріп, ол жерде академиктер мен профессорлардың жанға тыныш, беймарал жағдайда жұмыс істеуіне қолайлы, жайлы жатын орындары бар ғылыми-зерттеу орталығын ашу туралы ұсыныстар да айтылған.
 

Тағы

Пікіріңіз

Оқырман пікірлері

AzattyqTV

Аудиоподкаст

XS
SM
MD
LG