ЕҚЫҰ Қазақстанға сайлау комиссиясы хаттамаларын жариялауға кеңес берді

6 қазан 2019 жыл, 09:48

Алматыдағы сайлау учаскелерінің бірі. 9 маусым 2019 жыл.

Қазақстанда 9 маусымда өткен кезектен тыс президент сайлауы кезінде "негізгі бостандықтар" шектеліп, "сыни пікір айтқандар" қысымға ұшырады. Бейбіт жиналу құқығының шектелуі "шынайы саяси плюрализмге кедергі жасады". Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) қорытынды есебінде Қазақстандағы алтыншы президент сайлауына осылай деп баға береді.

4 қазанда жарық көрген құжатта сайлау күні бақылаушылардың бюллетеньдерді топтап салу сияқты заңбұзушылықтарға куә болғаны, кейбір учаскелерде қажетті процедуралардың сақталмағаны жазылған.

Батыс бақылаушылары сайлау күні Қазақстанның ірі қалаларында полицияның бейбіт шеруге шыққан адамдарды ұстағанын жазады. (Ресми дерек бойынша, 9-12 маусым аралығында Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласында шамамен төрт мың адам ұсталған. Шеруге шыққандар сайлау қорытындысына наразы болып, әділ сайлауды талап етті).

Алматыда полиция сайлауға қарсы шыққандарды қалай ұстады?

1/12 Алматыдағы "Астана" алаңында сайлауға қарсы шыққан екі жүзден астам адам жиналып, "бойкот", "масқара" деп айғайлады. Оларды полиция жаппай ұстай бастады. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

2/12 Арнайы жасақ "Астана" алаңында наразылыққа шыққан тұрғынды ұстаған сәт. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

3/12 Алаңдағы көрініс. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

4/12 Азаттық тілшісінің хабарлауынша, алаңда полиция мен арнайы жасақтың қарасы көп. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

5/12 Полиция ұсталған наразыны көлікке күштеп отырғызып жатыр. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

6/12 Vlast.kz сайтының хабарлауынша, арнайы жасақ ұсталғандарды полиция департаментіне апарып жатыр. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

7/12 Алаңда жүрген Азаттық тілшісі полиция бірнеше адамды бір уақытта ұстап әкеткенін көрген. Алматы, 9 маусым2019 жыл.

8/12 Алматы полиция департаменті мен ішкі істер министрлігі ұстауларға қатысты мәлімдеме жасаған жоқ.

9/12 Полиция алаңға келгендердің бірін әкетіп барады. Ұсталғандар арасында Азаттық тілшісі Петр Троценко мен Vlast.kz журналисі бар. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

10/12 Полиция ұсталғандарды күштеп көлікке салып жатыр. Алматы, 9 маусым 2019 жыл.

7 маусымда Қазақстан бас прокуратурасы азаматтарды 9-10 маусымда заңсыз митингіге шықпауға шақырып, қатысқандардың "жауапқа тартылатынын" ескерткен. — 11/12 7 маусымда Қазақстан бас прокуратурасы азаматтарды 9-10 маусымда заңсыз митингіге шықпауға шақырып, қатысқандардың "жауапқа тартылатынын" ескерткен.

12/12 Елде тыйым салған "Қазақстанның демократиялық таңдауы" қозғалысының жетекшісі, қуғындағы банкир Мұхтар Әблязов 9 маусымда азаматтарды бірнеше қалада митингіге шығуға шақырған.

ЕҚЫҰ қорытынды есебінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға заңнамалық тұрғыда кедергі жасайтын шектеулерді алып тастауға кеңес береді. Бұдан бөлек, сайлау комиссияларында неғұрлым көбірек саяси партиялардың болуына жағдай жасау, жазасын өтеп жатқан тұтқындардың сайлауға қатысуына мүмкіндік беру, үміткерге қойылатын кейбір талаптарды алып тастау (мемлекеттік қызметте тәжірибесі болу, Қазақстанда 15 жыл тұру сияқты), бейбіт жиын өткізу үшін рұқсат сұрамайтындай заңға түзету енгізу, жала жабу бабын Қылмыстық кодекстен алып тастау сияқты ұсыныстар бар.

Бұған қоса, ЕҚЫҰ сайлау процесіндегі ашықтық мәселесіне де мән береді. Ұйым орталық сайлау комиссиясының сайтында сайлау комиссиясы хаттамаларын жариялауға шақырады. (Мұндай ұсынысты бақылаушылар да айтқан, бірақ ОСК ұсынысқа жауап бермеді).

ЕҚЫҰ Қазақстанның бұған дейін адамның негізгі құқықтар мен бостандықтары, үміткерлер құқығы мен баспасөзбен байланысты кеңестерді орындамағанын да еске салады.

Есеп авторларының жазуынша, Қылмыстық кодекстегі бірқатар тармақтар, оның ішінде "заңсыз митингі", "әлеуметтік алауыздық қоздыру", "жалған ақпарат таратумен" байланысты пунктер пікір айту құқығы, жиналу еркіндігі, ақпаратқа қол жеткізу құқығы, саяси өмірге араласу сияқты Конституцияда жазылған азаматтардың негізгі құқықтар мен бостандықтарын шектейді.

9 маусымда өткен президент сайлауында Қасым-Жомарт Тоқаев жеңді. ОСК дерегінше, Тоқаев 70 пайыздан астам дауыс алды. Оның "басты қарсыласы" деп аталған "Ұлт тағдыры" қозғалысының кандидаты Әміржан Қосанов 16,23 пайыз дауысқа ие болды. Қалған үміткерлер 13 пайыздан кем дауыс алды. ОСК сайлауға сайлаушылардың 77 пайызы қатысты деді.

66 жастағы Тоқаев сайлау алдында "сайлау ашық әрі әділ өтеді" деп уәде берген. Сайлаудан кейін "бұл мақсатқа жету үшін қолдан келгеннің бәрін жасадық" деді. Оппозициялық белсенділер сайлау әділет етпеді, бәсеке болмады деп санайды.

Accessibility links

Жазылыңыз

ЕҚЫҰ Қазақстанға сайлау комиссиясы хаттамаларын жариялауға кеңес берді

Алматыда полиция сайлауға қарсы шыққандарды қалай ұстады?