Accessibility links

Женевада Қытайдағы қысымға қарсы наразылық шарасы өтті


Женевадағы наразылық. 6 қараша 2018 жыл. (Сурет Қыдырәлі Оразұлының жеке мұрағатынан алынды).

Қарашаның 6-сы күні Женевада (Швейцария) БҰҰ ғимараты алдында жүздеген адам наразылық шарасын ұйымдастырды. "Қытай билігінен қысымды тоқтатуды талап еткендер арасында" этникалық қазақтар да болды. Бұл қалада БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі кеңесі өтіп жатыр.

БҰҰ ҒИМАРАТЫ АЛДЫНДАҒЫ НАРАЗЫЛЫҚ

Женевадағы БҰҰ кеңсесінде АҚШ, Германия, Канада, Франция Қытайдағы адам құқықтары мәселесін талқылап жатқанда сыртта қазақ, ұйғыр, вьетнам, түркімен, тибет ұлтының өкілдері қарсылық шарасын ұйымдастырды. Женеваға Қазақстаннан Қытай қазақтарының мәселесін жиі көтеріп жүрген Қыдырәлі Оразұлы мен Шыңжаңда қамауда болған Аманжан Сейіт барған. Оларға Германияда тұратын этникалық қазақ Өмірхан Алтын қосылған. Қыдырәлі Оразұлының айтуынша, наразылық акциясына Бельгия, Швеция және Швейцарияда тұратын этникалық қазақтар да келген. Этникалық қазақтар наразылық кезінде өздерімен бірге Қазақстан туын алып жүрді. Шара кезінде Өмірхан Алтын ел алдына шығып сөйледі.

- Қытай билігі өздерін сүттен ақ, судан таза етіп көрсетіп келеді. Сондықтан біз Женевадағы Біріккен ұлттар ұйымы ғимаратының алдында қарсылық шарасын өткізіп жатырмыз. Шыңжанда үш миллионға жуық қазақ бар. Олардың кемінде 500 мыңы түрмеде отыр. Түрмеде кімдер қамалған? 12-13 жастағы балалар мен жетпіс-сексендегі қариялар отыр. Бүгін біз, Қытай қоластындағы тағдырлас халықтар, Біріккен ұлттар ұйымынан Қытайдың жауыздық саясатына "тоқтат!" деп айтуын сұраймыз, - деді ол.

Жиынға қатысқандар "қытай ұлтына қарсы емес, биліктің қазіргі жүргізіп отырған саясатына қарсы". Өмірхан Алтыннан кейін мінберге шыққан Аманжан Сейіт саяси тәрюие орталығында басынан кешкендерін жұртқа баяндап берді.

Женевадағы наразылық шарасындаҚыдырәлі Оразұлы, Өмірхан Алтын және Аманжан Сейіт (оңнан солға қарай) Қазақстан туын ұстап тұр. 6 қараша 2018 жыл.
Женевадағы наразылық шарасындаҚыдырәлі Оразұлы, Өмірхан Алтын және Аманжан Сейіт (оңнан солға қарай) Қазақстан туын ұстап тұр. 6 қараша 2018 жыл.

Қыдырәлі Оразұлы Женеваға Қытайда туыстары қамалған қазақтардың арызы мен видеоүндеулерін алып барған. Олар БҰҰ кеңесінің алғашқы күні, қарашаның 5-інде, жиынға келгендер алдына шығып сөз сөйлеген.

- Қазақтар тарапынан Германияда тұратын этникалық қазақ Өмірхан Алтын екеуміз таратып айтып бердік. Жиынға Қытайдың сыртқы істер министрлігінің өкілдері де қатысты. Олар біз айтқан ақпараттарды жоққа шығаруға тырысып, сауалдар қойды, - дейді ол.

ӘЛЕМ ЕЛДЕРІНІҢ ТАЛАБЫ

Ал әлем елдері қатысқан БҰҰ кеңесінде Қытайда қазір бір миллионға жуық мұсылман қамауда отырғаны айтылды. АҚШ, Жапония, Австралия, Канада, Германия Қытайдан лагерьлерді жабуды талап етті.

Франция өкілі Франсуа Ривассо: "Пекин Шыңжаң мен Тибетте діни және наным-сенім бостандығына кепілдік беріп, жаппай қудалауды тоқтату керек" деді. Канада өкілі Розмари МакКарниның айтуынша, Қытай сотсыз, тек ұлты мен діні үшін қамалған ұйғыр және басқа да мұсылмандарды босатуы тиіс.

Женевада жиын өтіп жатқанда Қазақстанның сыртқы істер министрі Қайрат Абдрахманов Астанада Азаттық тілшілеріне "Қытайдағы саяси лагерьлерде қысым көріп жатқан қазақтар жайын Қазақстан халықаралық ұйымдар алдында көтере алмайды" деді.

Азшылық ұлттардың құқығын заңға сай қорғап отырмыз. Ұлттық конгресте және Коммунистік партияда барлық 55 ұлттың өкілдері бар.
Лэ Юйчэн, Қытайдың сыртқы істер министрінің орынбасары

БҰҰ кеңесіне қатысқан Қытайдың сыртқы істер министрінің орынбасары Лэ Юйчэн: "Азшылық ұлттардың құқығын заңға сай қорғап отырмыз. Ұлттық конгресте және Коммунистік партияда барлық 55 ұлттың өкілдері бар" деп жауап берді.

БҰҰ адам құқықтары жөніндегі кеңесі төрт жарым жылда бір рет ұйымдастырылады. Ұйым Қытайдағы лагерьлер мен қудалау мәселесін алғаш рет ашық талқылады. Кеңес қарашаның 5-і басталған. БҰҰ жиыны қарашаның 10-ына дейін әлемдегі адам құқықтары мәселесін талқылайды.

Шыңжаң өлкесінде шамамен 2 миллионға жуық қазақтар өмір сүреді. 2017 жылдың сәуір айынан бастап Қазақстандық ақпарат құралдарында Қытай қазақтарының қысымы туралы айтыла бастады. Ресми түрде "Саяси үйрену орталығы" деп аталатын оқшауланған орындарда болып, ондағы қысымдар мен азаптауларды басынан кешкен кейбір қазақстандық азаматтар бұған дейін Азаттыққа сұхбат берген болатын.

Қытайдағы "тәрбие орталықтары". (Суретті бассаңыз үлкейеді).
Қытайдағы "тәрбие орталықтары". (Суретті бассаңыз үлкейеді).

Қамаудан шыққан қазақтар саяси тәрбиелеу орталықтарын "түрме" деп сипаттаған. БҰҰ және Human Right Watch бастаған халықаралық ұйымдар да Шыңжаңдағы қамаулар туралы бірнеше рет мәлімдеме жасаған.

Қазақстан Сыртқы істер министрлігіне Қытайдағы қысымға қатысты көмек сұрап, 618 адамнан арыз түскен. Министрліктің баспасөз хатшысы Айбек Смадияровтың айтуынша, 117 арызды Қытайдың бұрынғы азаматтары, қазір Қазақстан азаматтығын алғандар жазған. Олар Қытай азаматтығынан шығаруға көмек сұраған. Министрлік өкілі арыздар бойынша жұмыс жүргізіліп жатқанын айтты.

Қазанның 15-і күні Гонконгта шығатын South China Morning Post газеті Қытай коммунистік партиясының этникалық және діни мәселелер жөніндегі департаментінің басшысы Ю Цюаньның Шыңжаңға барғанын хабарлады. Ю Цюань Шыңжаңдағы мұсылман дінін ұстанатын этникалық аз ұлттарға Қытайдың мәдениеті мен әлеуметтік нормаларын сіңіру саясатын жүргізіп жатқанын айтқан. Ол бұл саясатты "экстремизмді алдын-алу" деп түсіндірген.

  • 16x9 Image

    Нұртай ЛАХАНҰЛЫ

    Нұртай Лаханұлы. 1973 жылы дүниеге келген. 1998 жылы әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университетінің филология факультеті бойынша тәмамдаған.  «Қазақстан-Заман» газеті мен «Қазақ радиосында» қызмет еткен. 2010 жылдан бері Азаттық радиосында  жұмыс істейді.

ПІКІРЛЕР

XS
SM
MD
LG