Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Памирден көшіп келген қырғыздарды қарсы алу. Нарын облысы, Қырғызстан, 13 қазан 2017 жыл.
Өткен жылы күзде Қырғызстан билігінің жәрдемімен Памирден Қырғызстанның Нарын облысына қоныс аударған этникалық қырғыздар Ауғанстанға қайтып жатыр. Үкімет оларға қандай жағдай жасады? Неліктен олар қырғызстандықтар тәрізді құқыққа ие болмады?
2017 жылдың қазанында Қырғызстан үкіметі Кіші Памирден (Ауғанстан) оралған бірнеше этникалық қырғыз отбасын Қырғызстанның Нарын облысына қоныстандырған. Өткен аптада жаңа мекенге келгендеріне тоғыз ай толғанда бірнеше отбасы үкімет уәде еткен жер телімі мәселесі шешілмегенін айтып, "Отанына барып келуге" ниет білдірді. Олар кейін қайтпай қалуы да мүмкін екенін жасырмайды.
Осыдан соң шетелден атамекенге келетін этникалық қырғыздардың мәселесі талқылана бастады. Басқа мемлекеттерде этникалық қырғыздардың және қырғызстандықтардың құқығы қалай қорғалады, қазір бұл мәселе бойынша қандай жағдай болып жатыр?
Азаттық Қырғызстан мемлекеттік миграция қызметінің кайрылмандар (оралмандар) ісі жөніндегі бөлім меңгерушісі Жыпар Мамбетовамен, құқық қорғаушы Рита Қарасартовамен және жазушы, сарапшы, өзі де оралман Мырзахалим Каримовпен осы тақырып жайлы сөйлесті.
Азаттық: - Қазір қоғамда "үкімет неліктен Памир қырғыздарына берген уәдесін орындамады" деген мәселе қызу талқыланып жатыр. Жыпар ханым, бұл мәселе бойынша не дейсіз?
Жыпар Мамбетова.
Жыпар Мамбетова: - Этникалық қырғыздарды Кіші Памирден Қырғызстанға әкеп қоныстандыру процесіне бастан-аяқ қатысқан қызметкер ретінде бір мәселені анықтағым келеді. Әу баста Ауғанстан билігімен келіссөз жасасқанда "білім алу үшін балалар ғана қоныс аударады" деп жаздық. Расымен де, ересектерге "балаларды ғана әкететінімізді" айттық, бірақ ата-аналары келіспеді. Отбасын бөлуге батылымыз бармай, бәрін алып келдік.
Басында билік жер бөлу мәселесін көтерген жоқ. Әуелде оларға: "Қырғызстанда қалай өмір сүретінін көріңдер, мақсатымыз – балаларыңызды оқыту" дедік. Оларды жаппай көшіріп әкелу туралы мәселе қойылған жоқ. Ауған үкіметінің ресми нотасында да "этникалық қырғыздардың Кіші Памирден жаппай кетуіне қарсы" екені айтылған. Иә, олар қырғыздар, туысымыз, бірақ Ауғанстан азаматтары. Оларға көмектескен күннің өзінде ауған билігімен санасуға тиіспіз.
Азаттық: - Белгілі болғандай, шеттен келген қырғыздардың біразы Нарындағы жергілікті тұрғындарға қызмет жасапты, бірақ еңбекақысын ала алмаған. Рита ханым, бұл шетелдіктердің қызметін заңсыз пайдалану, яғни, заң бұзушылық па?
Рита Қарасартова.
Рита Қарасартова: - Шындығында, Памир қырғыздарының басындағы жағдайға байланысты бірнеше сауал бар. Басында үкімет оларды алып келіп, неге қамқорлық жасамайды деп ойлаған едім. Миграция жөніндегі мемлекеттік қызмет өкілінің жауабынан соң оларға арналған арнайы бағдарлама болмағанын түсіндім.
Отбасыларды "балаларды оқыту" мақсатымен ғана көшіріп әкеп, оқу процесін бастап, ересектерді "немен айналыссаңдар да өз еріктерің" деп қамқорлық танытпай, өз бетімен қалдыру мемлекеттің стратегиялық тұрғыда ойланып жұмыс істемегенін көрсетеді. Адамдардың шағын тобы келді, біздің жерде оларға қажетті жағдай болмады, соған ұялып отырмын. Биліктің жер бөліп, тұрғын үйден көмектесетін мүмкіндігі болмаса, жергілікті тұрғындардан жәрдем сұрауы керек еді.
Памирден көшіп келген қырғыз балалары кәсіптік лицейде сабақ оқып отыр. Нарын облысы, Қырғызстан, 31 қазан, 2017 жыл.
Біздің халық өте мейірімді. Ірі құрылыс компаниялары бар, қаласа баспана салып беретін еді. Аймақтарда, әсіресе, Нарын облысында жер тапшылығы байқалмайды. Жергілікті билік сондай үлкен аумақтан берер жер таппаса, оны биліктің әлсіздігі демей, не дейміз?
Азаттық: - Жыпар ханым, сондай үндеу я хабарландырулар неліктен жасалмады?
Жыпар Мамбетова: - Қайталап айтамын, мақсат – Памир қырғыздарының балаларын оқыту болды. Билік қажетті азық-түлік, бастапқы қажетті тауарлар мен ұсақ-түйек ыдыс-аяқтарына дейін әперді. Кейін олар "жұмыссыз отырғымыз келмейді" дегесін жергілікті тұрғындардың малын бақсын деп ұйғардық, себебі олар Памирде тек мал шаруашылығымен ғана айналысқан. Заң бойынша, оларға жұмыс істеуге тыйым сала алмаймыз. Оған қоса, Қырғызстанда өмір сүрудің жайын көрсін, сонда тезірек үйренер деп ойладық.
Фотогалерея. Памир асқан қырғыздар:
Памир асқан қырғыздар
1/25Ауғанстандық қырғыз Мәлік Құтлы бұл суретінде Памир асып, Ауғанстанға өткен көшпенділерді салған. Олардың Қырғызстанда қалған елден айырмашылығы - көшпенді тұрмыстарын сақтаған.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
2/25Мәлік Құтлы бұл суретінде Ауғанстандағы Памир тауларында қодас жетектеп бара жатқан көшпендіні салған. 1978 жылы коммунистік режим орнайды деп қауіптеніп Пәкістанға көшкен қырғыздардан бөлініп қалып қойған аз ғана қауым бар. Олар Ауғанстанның Қытаймен шекаралас Вахан ауданында, ешқандай инфрақұрылымы - мектебі, денсаулық сақтау мекемелері жоқ жерлерде тұрады.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
3/25Картадан Қытай, Тәжікстан, Пәкістан шекараларының ортасында тұрған Вахан ауданын көруге болады. СССР мен Қытай үкіметі шекараларын жапқанда қырғыздар Ауғанстан жерінде қалып қойған.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
4/25Жүн сабап жатқан қырғыздар. Олар қой мен қодас баққан, жазықтағы Ауғанстан тұрғындарына ет, сүт, жүн сатқан.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
5/25Мәлік Құтлы салған бұл суретте 1978 жылы Кабулда коммунистер билікке келген соң босып кеткен қырғыздар бейнеленген. Олардың көбі Түркия үкіметі көмектескенге дейін бірталай жыл Пәкістанды паналаған.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
6/25Памир тауында мал бағып жүрген қырғыз әйелінің архивте сақталған суреті.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
7/25Құрт жайып жатқан қырғыз әйелі.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
8/25Киіз басу.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
9/25Қырғыз отбасы.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
10/25Қырғыздар Ауғанстандағы көп елге қарағанда ауқатты тұрған. Мал өнімдерін сатқан олардың радио, сағат, іс машинасы сияқты дүниелерді алуға жағдайлары болған.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
11/25Қырғыздарды Памирден бастап өткен Рахманқұл Хан 1913 жылы қазіргі Тәжікстанның Мургаба ауданында туған. Ол Совет Одағына қарсы күресіп, түрмеге қамалған. Түрмеден Қытайға қашып, одан ары Ауғанстанға асқан. Ол Кабулдағы ақсақалдар алқасына қырғыздардың атынан сайланған. Жетекшілерінің туғанына 100 толғанын Түркия қырғыздары биыл 8 қарашада атап өтті.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
12/25Сол жақта апалы-сіңлілі Алтын мен Мәрбеттің 1970 жылы Памир тауында түскен фотосы. Оң жақта олардың Түркияның Ван көлі маңында түскен кейінгі фотосы. Олар қазір өз тілдерінде еркін сөйлей алмайтындарын, Памирде киген киімдерін тастағандарын, сол замандағы әшекейлерін тақпайтынын айтады.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
13/25Ұлы Памир ауылында қазір 2 мың 500-дей адам тұрады.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
14/25Егде әйелдер тойға әзірленіп жатыр. Қырғыздар басқа ұлт өкілдерімен отаспауға тырысады. Бірақ оқуға түсіп қалаға кеткен жастар басқа ұлт өкілдерімен некелесіп, ауылға қайтпай қалады. Қырғыз жігіттеріне қарағанда көбінесе қыздары жоғары оқу орындарында оқиды.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
15/25Қырғыздар қызды жасауымен ұзатады. Қыздың жасауын беру кейбір отбасыларға ауыр тиеді. Құдалықты олар руаралық қатынастарды реттеуге, араздасқан адамдарды татуластыруға да пайдаланады.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
16/25Қырғыз балалары түрік мектебіне барады. Ауылдағы кейбір балалар ана тілін білмейді.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
17/25Мектептен қайтқан балалар. Ауылдағы мектеп орта білімді толық бермейді. 13 жастан кейін көп балалар мектеп-интернаттарда оқуға қалаға кетеді.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
18/25Рахманқұл Ханның үш әйелінің бірі Толымбүбі 1990 жылы қайтыс болды. Түркияға келген қырғыздар арасында көп әйел алу қазір жоғалған.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
19/25Демалып отырған ер адамдар. Түркия билігі қырғыздарға ислам дінін үйрету үшін молда жібереді. Бірақ қырғыздар маңайдағы түріктермен көп араласпайды.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
20/25Төрт баланың анасы Асыл қызы Семанурмен бірге тұр. Балалар қырғыз және түрік тілдерінде сөйлейді. Бұл отбасы балаларына дұрыс білім беру үшін Стамбулға көшуді жоспарлап отыр.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
21/25Тұрған - қырғыз қауымының арасынан шыққан әнші. Түркиядағы қырғыздардың көбі ислам дінінің ықпалымен дәстүрлі әндерін ұмытып барады. Тұрғанның балалары "шайтанның ісі" деп, одан ән айтуын доғаруын сұраған.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
22/25Ұлы Памир тұрғыны алаша тоқып тұр. Қырғыздар тоқыма бұйымдарын Ван қаласына апарып сатады.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
23/25Мехмет Тұрды - жергілікті полиция қызметкері. Түркия үкіметі еріктілерден құралған қырғыз полициясына жалақы төлейді. Олар қырғыз қауымын осы аймақта тұратын күрд содырларының шабуылдарынан қорғайды.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
24/25Рахманқұл Ханның ұрпағы, сәулетші Акбар Құтлы - Ван университетінің профессоры. Акбар мен оның қайтыс болған інісі Мәлік Ауғанстанда өткен балалық шақтарынан сурет салуға, мүсін қалыптауға құмар болған. Олар көбінесе қырғыздардың Памирдегі тіршілігін бейнелейтін картиналар салады.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
25/25Түркиядағы қырғыздар тұратын өңірдегі Ван көлі.
19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында орыс оккупациясынан қашқан қырғыздар Қытайдың батысы мен Ауғанстанның шығысында жатқан Памир тауларына босты. 1978 жылы Ауғанстанда коммунистік режим орнайды деп қауіптенген олар Пәкістанға өтіп, одан соң Түркияның шығысына қоныстанды. Қазір екі жарым мыңдай қырғыз Түркиядағы Ұлы Памир атты ауылда тұрады. 8 қарашада Түркиядағы қырғыз қауымы 35 жыл бұрын өздерін Памирден алып өткен жетекшілері Рахманқұл Ханның туғанына 100 жыл толғанын атап өтті. Азаттықтың Қырғыз қызметінің тілшісі Жаңыл Жүсіпжан Түркиядағы қырғыз ауылына барып қайтты.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Previous slide
Next slide
Жұмысқа кіріспес бұрын жергілікті билік өкілдерінің келісімі алынып, солардың қатысуымен үш жақты келісім жасалды. Басында олар мал бағатын болды дегенді естігенде, шынымды айтсам, шошып кеттім. "Сонау жақтан мал бақтыру үшін әкелді" деп айта ма деп қорықтым. Бірақ Памирде шаруашылықтың тек осы түрімен ғана шұғылданғандықтан олар уақытша мал бағуға кірісті. Соның өзінде үкімет оларды киім-кешек және азық-түлікпен қамтамасыз етті.
Азаттық: - Мырзахалим мырза, этникалық қырғыздарды атамекенге әкелу мәселесі тәуелсіздік алғаннан бері көтеріліп келеді. Ауғанстан қырғыздары ғана емес, Тәжікстан мен Өзбекстаннан тарихи Отанына оралған барлық қырғыздар туралы не айта аласыз?
Мирзахалим Каримов.
Мырзахалим Каримов: - Шынымен де, Памир қырғыздарының басындағы жағдай мені қатты толғандырды. Бұдан шығатын қорытынды, билік те, қоныс аударушылар да көшуге дайын болмаған. 20 жылдан бері оралман мәртебесінен айрылмаған отандастарымыздың, белгілі бір дәрежеде өздері де кінәлі.
Мемлекетті "қамқорлық жасамады" деп бір жақты айыптай беруге болмас. Көбі тарихи Отаныма келсем, дайын дүниеге топ ете түсемін, құшақ жая қарсы алады деп ойлайды. Бірақ, көріп тұрсыздар ғой, үкіметіміз оралманды қойып, өз азаматтарына көмектесетін күйде емес.
Шетелде тұратын қырғызстандықтарға қатысты үкіметтің өз саясаты болуы керек. Ауғанстандағы қырғыздар ғана емес, Тәжікстанда тұратын этникалық қырғыздар да (олардың саны 40-50 мың адам) тарихи Отанына оралуды армандайды.
Жарайды, олар шекарадан өтіп келді делік, бірақ көбінің құжаты жоқ. Мысалы, баланың туу туралы куәлігі немесе ересек адамда төлқұжат жоқ. Солайша түрлі қиындыққа тап болады. Тарихи атамекеніне оралғысы келетіндерге арнап түсіндіру жұмыстарын жүргізу керек.
